| Intervistė dhėnė nismėtarėve tė librit Golgota shqiptare |
| Publikuar më 16 nėntor, 2009 nė orėn 19:11 ( ) |
Intervista | |
|
|
|
Pjesa e katėrt (1970-1980) dhe e pestė (1980-1990)
Kush ėshtė Xhemil Zeqiri?
Nga ėshtė, ēfarė arsimimi ka tė kryer dhe autor i sa librave ėshtė?
I lindur mė 27.02.1958, nė katundin Zhelinė, nga rrethi i Tetovės. Ka mbaruar shkollėn e mesme teknike nė Gostivar, pastaj u regjistrua nė Fakultetin e historisė nė Prishtinė nė vitin 1980-tė, por pas njė viti, siē dihet, ndodhėn demonstratat e pranverės sė madhe tė vitit 1981. Nė katund, aty ku jetonte, kishte provokime nga policia maqedonase; thirrje pėr "biseda informative", maltretime etj, gjegjėsisht nga njė stacionin policor nė katundin Grupin, i cili nė atė kohė ishte njė stacion terrorizues pėr shqiptarėt nė anėn e Dervenit; prandaj, u detyrua tė emigrojė sė pari nė Zvicėr, pastaj nė Gjermani, prej nga disa muaj mė vonė nė Danimarkė u vendos me punė dhe prej atėherė, pra, qė nga janari i vitit 1981, me njė pėrkushtim tė madh, ėshtė pėrpjekur tė veprojė pandalshėm pėr ēėshtjen e pazgjidhur kombėtare.
Dhe, siē thekson autori: "Tani po bėhen afėr 30 vite, pra mbi gjysmėn e jetės sime e kalova nė Danimarkė. Ashtu, si jeta e tė madhit tonė, simbolit tė rezistencės shqiptare, Adem Demaēit, i cili i kaloi 30 vite kazamateve, jugosllave, duke e mbrojtur ēėshtjen shqiptare, ndėrsa unė, po rropatem rrugėve tė perėndimit duke i pėrkrahur mendimet e ndritura tė kėtij kolosi tė madh tė shqiptarizmės"!
Pastaj, pasi e mori lejeqėndrimin nė Danimarkė, nė fillim ka punuar lloj-lloj punėsh fizike, sepse diploma e tij nuk qe me aq vlerė nė Danimarkė, ishte pa praktikė pune dhe nė perėndim mė tepėr iu intereson puna praktike se ajo teorike. Pra, nuk ishte i kualifikuar, pėr atje. Pastaj u bė vozitės i autobusit urban dhe me kėtė punė ishte mirė, por koha e pengonte shumė pėr aktivitete qė i pat filluar, sepse orari i punės nuk i pėrshtatej dot, ku, aktivitetet filluan tė shtohen, filloi edhe kontaktet me gazetarė, me partitė politike, me shoqatat qė merreshin pėr ēėshtjet internacionale, me deputetė etj; prandaj, u detyrua tė ndėrpresė kėtė punė dhe filloi tė punojė taksist. Nga kjo punė ishte mė i lirė dhe kishte njėfarė pavarėsie nė punė, mbante kontaktet mė me rregull dhe kėshtu, prej atėherė vazhdon punėn si taksist.
Pastaj fillon tė merret me shkrime, kryesisht me publicistikė: me debate; iu drejtonte letra tė hapura institucioneve daneze, evropiane dhe atyre tė OKB-sė; herė-herė i dėrgonte artikuj shtypit danez pėr problemet politike qė ishin aktuale pėr kohėn. Natyrisht, se dėshironte tė mos dilte me emėr, por disa nga mėrgimtarėt kėto veprimtari po ia merrnin sė prapthi, se: "ai, na qenka siē thoshin, - i madhi, kur e pa se, kjo metodė ishte shumė e rrezikshme dhe do t“i kishte pasojat e veta dhe dėshpėrimin e disa shokėve, qė e dinin kush po vepronte, prandaj vendosi tė del hapur, me emrin e vėrtetė, pra pa pseudonim! Mė vonė, ato shkrime dhe intervista do ti botonte, vetėm e vetėm sa tė njoftohej opinioni qartė, pėr autorėsinė, sepse kishte matrapazė tė tillė qė pėrpiqeshin ta pengonin aktivitetin e tij; pra, kur e shihnin se nuk kanė mundėsi, sė paku tė rreshtoheshin pėrkrah tij dhe mundėsisht tė jenė tė parėt, pėr kėtė arsye u detyrua tė del hapur me shkrime, dhe deri tani ka katėr libra tė botuara:
Kosova jonė, Tiranė, 2000,
Nė mbrojtje (diplomatike) tė ēėshtjes shqiptare, Prishtinė, 2003
Polemika, intervista, debate dhe letra, Prishtinė, 2005
Drejt Vetėvendosjes!, Prishtinė, 2008.
Librin e fundit ėshtė libėr tre autorėsh; Xhemil Zeqiri, Mona Agrigoroaei, njė vajzė me prejardhje shqiptare, nga Rumania dhe Fadil Shyti, nga rrethi i Vushtrrisė.
Meqenėse, me Fadil Shytin, i kanė dhe disa shkrime tė pėrbashkėta, tė cilat i janė kushtuar ēėshtjes sė pazgjedhur shqiptare, do t“i botojnė nė njė libėr, ca mė vonė. Pastaj, ka mundėsi reale qė autori nė fjalė, do tė botojė edhe njė libėr tjetėr me intervista; pasi, materialet i ka tė gatshme.
E meriton tė theksohet, qė nė mediat elektronike dhe tė shkruara shqiptare, ka dhėnė shumė intervista, ku i ka shprehur hapur qėndrimet dhe vizionet e tij, pėr tė djeshmen, tė sotmen dhe tė ardhmen e historisė sė Shqipėrisė Natyrale. Gjithashtu, ka dhėnė shumė intervista, disa herė nė mediat elektronike dhe tė shkruara shtetėrore daneze, pėr situatat qė zhvilloheshin kėto 20 vitet e fundit nė trojet shqiptare.
Ju jeni kryetari i Komitetit pėr tė Drejtat dhe Liritė e Njeriut dega e Skandinavisė. Ligji pėr lustrim duhet tė zbatohet, ju lutem komenti juaj, se ku mbeten shqiptarėt me kėtė ligj, pėrkatėsisht, ēfarė fitojmė e ēfarė humbim?
Dėgjoni, kjo pyetje ėshtė shumė e qėlluar, kujtoj qė tani nuk ėshtė momenti tė merremi me kėtė ligj, qė na kthen prapa nė historinė tonė tė djeshme.
Kėtė e them pėr faktin, qė tani nė Kosovė dhe nė viset tjera shqiptare tė pushtuara nga ish-Jugosllavia titiste, tė gjitha dosjet i kanė nė duar, pikėrisht ata qė i shkaktuan tė gjitha ato vuajtje popullit shqiptar. Prandaj, ne nuk jemi aq tė marrė, qė tė kujtojmė, se ja tani qenka bėrė Kosova demokratike, Tetova demokratike, Presheva, demokratike, Malėsia e Madhe, demokratike, dhe ish-udbashėt shqipfolės, tani do tė thonė ja ku i keni tė bėmat tona tė liga; ja, ne do t“i nėnshtrohemi drejtėsisė sė kombit shqiptar nė trojet e veta dhe po dalim e po kėrkojmė falje, pėr krimet dhe turpet qė kemi bėrė nė bashkėpunim me UDB-ėn, KOS-in, e tė tjera agjentura jugosllave, prandaj kėrkojmė sinqerisht, t“i pėrgjigjemi drejtėsisė etj. etj.! Pėr mė tepėr, kur dihet qė pjesėn mė tė madhe tė pushtetit tė sotėm, pa shtet tė ribashkuar shqiptar, e kanė po ata/ato , qė deri dje i sollėn aq vuajtje kėtij kombi fatkeq.
Ndėrsa, sa i pėrket ligjit tė lustracionit nė Shqipėrinė administrative, poashtu e kam tė njėjtin qėndrim, qė tė ndalen kėto gjurmime shtrigash tė krimeve tė komunizmit, pėr faktin, qė kėto asgjė tė mirė nuk i sjellin Shqipėrisė dhe kombit shqiptar.
Ne, kėrkohet tė bashkohemi si njė trup i vetėm, qė t“i realizojmė aspiratat tona shekullore dhe me ndihmėn e shtetit shqiptar.Ky ėshtė aspekti i unitetit tė kombit; ndėrsa, nga ana administrative (teknike), po flitet dhe ėshtė shkruar jo rrallėherė, qė shumė dokumentacione arkivore janė zhdukur gjatė kėtyre viteve tė tranzicionit dhe trazirave dhe ndryshimeve tė pushteteve nė Shqipėri. Pra, as nuk duhet tė kemi iluzionet, se kėto parti janė tė sinqerta, qė t“i detyrojnė organet e shtetit qė tė dalin hapur, tė paraqesin gjithēka ēfarė ka ngjarė gjatė atyre viteve, qė datojnė, pothuaj, gati gjysmė shekulli. Kujtoj se paraqitja e kėtyre dosjeve, sipas pėrmasave jo tė barabarta dhe jo realiste, do t“ i shkaktonte vetėm pėrēarje tė reja kombit shqiptar.
Mendoni se Komiteti juaj ende duhet tė funksionojė, fjalėn e kam pėr tė drejtat dhe lirinė e shqiptarėve?
Mendoj se, Kėshilli pėr Liritė e tė Drejtat e Njeriut ekzisiton dhe duhet tė ekzistoj, derisa nuk ka zgjedhje tė drejtė, bile duhet tė aktivizohet dhe mė shumė. Kėshilli po e bėnė punė tė shkėlqyer nėn drejtimin e z. Bexhet Shala, po e bėnė njė sensibilizim tė shkėlqyer. Mendoj se, vetėm Kėshilli tė kishte funksionuar fuqishėm, shtetet e huaj, do tė kishin tė tjera qėndrime ndaj nesh; por ish-shėrbėtorėt e Serbisė krijuan partitė, gjegjėsisht degėt e tyre, vetėm pėr tė pėrēarė mėrgatėn e lodhur dhe tė degdisur, por edhe tė harruar. Kjo tregon se vetėm pas formimit tė atyre degėve dhe nėndegėve tė partive filloi njė konfrontim mes shqiptarėve. Pėr fatin e keq, ka pas zėnka dhe rrahje nė mesin e shqiptarėve, vallė, a mos kėto parti i krijuan rastėsisht?! JO! - Sepse, vetėm nė kėtė mėnyrė serbėt dhe aleatėt e tyre ia arritėn qėllimit. Pra, si u krijuan kėto parti brenda trojeve shqiptare dhe nė Evropėn perėndimore! Problemi thelbėsor i zgjidhjes sė ēėshtjes kombėtare, realisht u harrua, shqiptarėt, merreshin me vetveten dhe filluan konfliktet brendashqiptare dhe brendapartiake. Paj, vetėm pėr njė ēast , kėrkoj qė le t“i analizojmė biografitė e njerėzve, qė i formuan kėto parti politike nėn maskėn kinse demokratike nė ish-Jugosllavi - pėrgjigja ėshtė e qartė, kur dihet qė, mbi 95% tė tyre kanė qenė anėtar besnikė tė LKJ-sė.
Dhe, natyrisht qė, rezultati pėrfundimtar i tyre, tani pas kaq vitesh, po shihet.
Cilat ishin motivet, qė ju tė largoheni nga vendlindja?
Motivet i thash me lart. M“u bė jeta monotone, kur mė ndaluan tė dilja nė rrugė, tė bisedoja me ndonjė shok, tė shkoja nė kafene. M“u dha vetėm e drejta qė tė shkoja tė blija diēka nė shitoren e fshatit dhe tė mos flas me askėnd, bile me shitėsin, i cili mė pyeste shpesh si jam dhe mė thoshte: Xhemil, ke kujdes se agjentėt e sigurimit maqedonas, keq tė kanė kap nė sy!
- Unė e shikoja dhe bisedoja me tė, sepse e nderoja shumė; por sa vinte dikush, ai e ndėrpriste bisedėn dhe thoshte, se e kam hallin pėr ty; se mua nuk kanė ēfarė t“mė bėjnė dhe kėshtu vazhdonte krejt kjo. Shkaku kryesor, qe njė tragjedi qė ndodhi, tek xhamia - kurse unė dhe ti e rrezikuam jetėn; dolėm tė dėshmojmė nė emėr tė zotit dhe tė drejtėsisė!Beso, Xhemil, mė dhimbsesh si djali im, sepse je i drejtė dhe guximtar!
Unė isha pa punė, isha pa lekė dhe ai mė jepte cigare dhe lekėt nuk m“ i merrte. Dhe, pėrsėriste, - Mua nuk kanė ē mė bėjnė dhe jam i gatshėm tė kacafytem me kėto veglat e Komitetit. Ne jemi pak, - por zoti na ndihmon dhe katundarėt tanė na nderojnė. Njerėzit pėr ty flasin shumė mirė, tė duan shumė, se je trim dhe i drejtė, vazhdo, - se ky ėshtė nder dhe pėr tėrė familjen tėnde!
Mua mė mbusheshin sytė me lot, sepse gjendjen e kishim shumė tė rėndė ne shqiptarėt, kurse puthadorėt - shqipfolėsit e Komitetit, na bėnin presione dhe kėrkonin nga ne, qė tė silleshim si dele; pra tė mos ia prishnim qejfin pushtuesve, por tė vepronim si tė na thoshin spiunėt dhe Komiteti
ne tė bėnim vetėm amin!
Kjo ishte nė pika tė shkurta gjendja e asaj kohe!
Prandaj analizoja tėrė natėn, si tė gjeja shtegdalje, pija duhan nė dhomė, i vetmuar duke parė RTSH. Atėbotė, nė ato ēaste, mė bėhej zemra mal, sepse meditoja: pa, ēka tė bėhet le tė bėhet, ne shqiptarėt e kemi njė shtet, qė lulėzon dhe nuk i pėrulet askujt!
Prej atėherė, fillova tė kuptojė mė thellėsisht qėllimin e pushtuesve sllavė dhe metodat e tyre djallėzore, qė donin tė na mbajnė tė ndarė e tė pėrēarė vetėm e vetėm qė tė na sundojnė mė lehtė dhe pa vėshtirėsi.
Cilat janė arsyet qė ju shtynė tė merreni me veprimtari ilegale-kombėtare?
Po, arsyet thjesht ishin dy nga mė kryesoret: ēlirimi dhe ribashkimi i trojeve shqiptare me shtetin amė, Shqipėrinė, dhe hakmarrja ndaj pushtetit tė huaj armiqėsor, qė veproi nė fshat nė atė mėnyrė. Mirėpo duke u thelluar nė mendime dhe duke ndjekur lajmet TV-shqiptare, posaēėrisht fjalimet e udhėheqėsve tė atėhershėm tė Shqipėrisė, mė dhanė mundėsi tė kuptojė hallin e madh tė kombit tonė tė pushtuar dhe tė rraskapitur nga dhuna politike dhe psikike qė ushtronin pushtuesit. Pra, kėto ishin qėllimet dhe arsyet, qė unė doja tė hakmerrem dhe tė punoj pėr zgjidhjen drejt tė ēėshtjes sonė kombėtare. Nė kėtė mėnyrė, vendosa tė dalė nė Zvicėr; atje kisha disa kontakte nė Sangalle me disa djem, pak mė tė moshuar se unė, por qė punonin nė ilegalitet, pra ishin anonim. Prandaj pėr t“ua ruajtur konspiracionin, nuk doja ti mbaja mend emrat.
Si u njoftuat me shokėt e grupit ilegal?
Po. Kur shkova nė Danimarkė, nė janar tė vitit 1981, atje nuk njihja shumė shqiptarė. Dalėngadalė fillova tė njihem, por ishte shumė keq, pasi ambasada jugosllave kishte kontroll absolut mbi shqiptarėt - mė keq se kur isha nė katundin tim nė Zhelinė. Mundohesha tė bisedoja me njerėz, dhe mė interesonte tė di gjėrat, tė takoja ndonjė veprimtar. Fillova tė njoftohem me danezėt dhe kėtu pata rastin tė njihem me Jonin dhe gruan e tij Marianėn Pederssen, me Lotėn Madsen, e cila kishte studiuar nė Shqipėri Gjuhėn Shqipe dhe shqipen ė fliste pėr mrekulli. Ata ishin organizuar nė Shoqatėn Shqiptaro-Daneze dhe prej tyre, pėr herė tė parė, mora libra dhe filma shqip, kaseta dhe kėngė popullore folklorike, ato i shumėzoja dhe i shpėrndaja
E lusja Lotėn, qė t“m“i pėrkthente artikujt nė gjuhėn daneze dhe pastaj ua dėrgoja, mirėpo nė atė kohė, shokėt danezė nuk mė lejonin tė dilja hapur me emrin tim, mė kėshillonin tė veproja anonim. Pastaj vendosa tė dalė me pseudonimin, JIMI.
Pas disa viteve u takova me veprimtarė tė LPKsė, si me Ibrahim Kelmendin, Gafurr Elshanin, Muhamed Kelmendin e shumė tė tjerė. Kur erdhėn shokėt e LPK-sė, nė Danimarkė, nė njėfarė mėnyre, terrenin ė gjetėn tė parapėrgatitur nė opinionin danez dhe me shokėt danezė do krijojmė edhe Komitetin miqtė e Kosovės. Menjėherė, krijuam lidhje me LPK-n dhe nė kėtė mėnyrė filloi aktiviteti. Ndėrsa, nė anėn tjetėr, pra me shqiptarėt nuk mundja tė depėrtoja lehtė, anipse i pėrkrahja tė gjitha nismat qė bėnin pėr bashkim ose aktivitet, si nė sport, (futboll, njė grup muzikor) etj., u jepja pėrkrahje morale dhe ekonomike, u jepja lekė, vetėm qė t“i nxis tė bėjmė diēka
Mė vonė u bėmė njė grup dhe krijuam Shoqatėn, Besa, pėr tė cilėn ua dhashė 128. 000 korona daneze (afėr 16.000 euro, sot), qė me kėto mjete e morėm lokalin e Shoqatės dhe aktiviteti filloi, - njerėzit tuboheshin etj. Por agjentėt e ambasadės nuk rrinin tė qetė, ata punonin tė na pėrēajnė; - pėr mua thoshin: tė keni kujdes nga Xhemili, se ai ėshtė i rrezikshėm! etj. Dhe shokėt filluan tė dinė se lekėt ishin tė miat. Spiunėt, nė fakt, u demaskuan keq.Pastaj pėrhapnin thashetheme,se BESA ėshtė financuar me paratė e Enver Hoxhės, etj. etj.
Roli dhe aktiviteti juaj nė Danimarkė?
Roli im ka qenė vetė nisma, ose mė mirė tė them, i dhashė detyrė vetes, pasi mora njė pėrgatitje mė tė mirė shkencore; njohuri tė mjaftueshme pėr ēėshtjen shqiptare nė pėrgjithėsi dhe tė Kosovės nė veēanti, ku edhe bėheshin pėrpjekjet ēlirimtare. Pėr ēdo ditė i thosha vetes sime; - ē kam bėrė sot pėr ēėshtjen shqiptare, dhe sa i demaskova para botės, gjithė ato tortura, qė po u bėhen shqiptarėve atdhetarė nė burgjet Serbisė fashiste?!
Dhe bėja plane se ē“do bėj nesėr, ndoshta dikujt i duket e tepėrt kjo, por kjo ėshtė e vėrtetė!
Mbase jam i sigurt se nuk kishte ditė, qė nuk kam bėrė diēka, qoftė edhe ndonjė thirrje telefonike me ndonjė gazetar, ose intelektual danez, duke i shpjeguar pėr ndodhitė. Poashtu, i lusja shokėt qė t“mė siguronin materiale nė gjuhėt tė tjera, si p.sh. gjermanisht, anglisht, frėngjisht etj.I bėja fotokopje dhe ua shpėrndaja partive politike, parlamentarėve, organizatave pėr tė drejtat e njeriut, Amnisti Internacional, Lidhjes sė Shkrimtarėve, Pen-qendrės daneze, etj.
Gjithashtu, mund tė them se vetėm pėr kopje materialesh tė tilla me vlera faktesh, harxhoja shumė lekė. E kam pėrmend me njė rast, por e pėrsėris edhe njėherė, qė i bezdisja kėto institucione. Gjatė njė pėrvjetori qė e bėmė manifestimin e 25 vjetorit tė burgosjes sė Adem Demaēit, i cili bėnte rezistencė ndaj Jugosllavisė duke sakrifikuar veten, pėr interesat shqiptare. Nė atė manifestim na erdhėn disa shkrimtarė dhe publicistė danezė, pastaj me ato materiale qė na erdhėn nga Gjermania, kėrkova njė takim me Kryetarin e PEN-it danez, me sekretarin e saj Johanes Riis, dhe gjatė bisedės po i them se si intelektual qė jeni, pse nuk dini aq shumė pėr Adem Demaēin, ndėrsa me pyet njė fėmijė 7-8 vjeē, pėr Nilson Mandelėn, ai ėshtė nė gjendje tė di pėr tė?!
Pra, kėrkoj tė di prej teje, - pse po e mbani tė heshtur dhe tė izoluar kėtė rast?!
Prandaj pėrse po i besoni aq shumė Jugosllavisė dhe Titos, kur ai ashte njė fashist i pastėr, i cili na ka shkaktuar aq shumė shkatėrrime e dėme tė mėdha neve shqiptarėve, saqė politikanėt e perėndimit ia kanė lėnė duart e lira te veprojė si tė dojė tė veprojė ndaj shqiptarėve. Menjėherė pas Luftės sė Dytė Botėrore, ky xhelat i ka pushkatuar me mijėra shqiptarė, gjysmėn e Shqipėrisė ia aneksuan, Jugosllavisė, pastaj trojet shqiptare i kanė ndarė nė disa shtete: nė Serbi, Mali tė Zi, Maqedoni, dhe Greqi. Tani Kosovėn e shfrytėzon Serbia egėrsisht, gjithnjė nėn maskėn e vėllazėrim-bashkimit, tė politikės tejet perfide dhe dinake, tė shtetit jugosllav. Kosova nuk ėshtė larg Kopenhagės, vetėm 2 orė me aeroplan, Urdhėroni dhe shkoni e shihni sesi e pėrjetojnė shqiptarėt dhunėn dhe terrorin shtetėror serb.
Dhe ne, pastaj, kemi njė histori tejet tragjike nė Ballkan. Si pasojė e dhunės politike dhe e shtypjes ekonomike, mbi 300,000 shqiptarė janė shpėrngulur nė Turqi.
Mbi 500 mijė emigrantė ekonomikė tani degdisen rrugėve tė perėndimit, pra, po treten nė heshtje dhe Serbia po i zbaton planet e fashistit - nobelist, Ivo Andriq dhe tė Ēubrolloviqit, ja, urdhėroni dhe lexojeni Platformėn qė e kanė botuar pėr shpėrnguljen e shqiptarėve nga trojet e tyre. Ndėrsa, nė anėn tjetėr e keni izoluar Shqipėrinė dhe asaj i bėhen bllokada nga tė gjitha drejtimet e jetės politike, ekonomike, ushtarake, etj , etj
Z. Johanes Riisi, mė dėgjoi me vėmendje, dhe kur e mbarova bisedėn mė tha: Prit pa!k - Pastaj, e thirri sekretaren e vet, ia kėrkoi dosjen dhe mė tregoi se tri herė i ka shkruar Lidhjes sė Shkrimtarėve tė Jugosllavisė dhe tė Kosovės pėr Adem Demaēin, por nuk ka marrė pėrgjigje. Pastaj mė tregoi njė faks qė u kishte ardhur nga Lidhja e Shkrimtarėve tė Kosovės, qė shkruante pėr ditėlindjen e Adem Demaēit, aty tregohej se i ka dy fėmijė; se ishte i dėnuar 15 vite burg, se ėshtė me shėndet mirė, dhe se gjendet nė burgun e Stara Gradishkės nė Kroaci. Po, z. Riss, ja pra shihet dhe mėnyra, se si e paraqesin, Adem Demaēin! Atij, nuk i lejohet tė merret me shkrime, nė dhomėn e tij ka plotė kriminelė, dhe kjo natyrisht se ėshtė njė torturė shpirtėrore, qė i behet shkrimtarit tonė tė madh, kurse Lidhja Shkrimtarėve e Kosovės ėshtė vegėl e Serbisė dhe mos pritni diēka mė shumė, sepse ka edhe disa nga ata, qė janė pėrgjegjės dhe direkt janė fajtorė pėr burgosjen e tij.
Ay, pastaj ma ktheu: Ne, nuk mund tė bėjmė asgjė nė Kongresin e PEN-it qė do mbahet javėn e ardhshme nėHolandė; por a mund tė na e sigurosh ti, biografinė e Adem Demaēit? Po, i thash. E kam, por nė gjuhėn gjermane.
Nuk ka problem - mė tha ai, - sepse ne danezėt, jemi nė udhėheqėsi tė Kongresit botėror dhe unė personalisht do ta shtroj kėtė ēėshtje nė Kongres. Faleminderit! - i thashė. Kjo duhet tė bėhet nga ju, o sot, o kurrė!
Ndodhi ashtu, siē me pati premtuar, kur prej Holandės me telefonon dhe mė njoftoi se ishte i kėnaqur qė Adem Demaēi, ėshtė pranuar si anėtar nderi nė PEN-in Skandinav pa asnjė kundėrshtim etj. Pra, ky ishte njė sukses shumė i mirė dhe me jepte shpresa, qė tė vazhdojė punėn. Poashtu, ka pas raste, qė mė kanė pėrzėnė, duke u shprehur me bindjet: se, ju jeni mirė me Titon, atje
kurse nė Shqipėri janė keq nėn regjimin e Enver Hoxhės. Disa raste mundohesha t“i merrja me tė mirė; mirėpo kishte raste, kur e humbja durimin dhe grindesha me ata; duke ua thėnė troē se:- qėllimi juaj ėshtė qė ta shkatėrroni shtetin shqiptar, qė tė mos ketė kush pėr tė na mbrojtur nga jugosllavėt dhe armiq tjerė. Por kot e keni! Kurrė nuk do t“ia arrini qėllimit djallėzor, qė Shqipėria tė veprojė kundėr nesh, si nė kohėn e mbretit Ahmet Zog, kur ky xhelat, atėbotė, bashkėpunonte me Serbinė dhe me shtetet tjera ballkanike kundėr interesave gjithėkombėtare, vetėm pėr ta sjellė atė nė pushtet.
Pastaj, kur ishte dikush i interesuar tė dijė me tepėr, caktoja takime dhe i ftoja shokėt tė vijnė. Nė kėto takime u thosha pajtohem, nuk ka problem; ne merremi me tė tjera ēėshtje, por vetėm duam, qė t“i argumentojmė gjėrat, sepse kjo na duhet. Jam i vetėdijshėm se nuk ėshtė mirė, kur njeriu flet pėr veprimtarinė e tij, sepse nga tė tjerėt kjo mund tė keqkuptohet, pra si krekosje etj. Pėr veprimtarinė time dhe tonat; ėshtė mirė tani tė flasin zotėrinjtė: Adem Demaēi, Ibrahim e Muhamed Kelmendi, Hajdin Abazi, Xhavit Haliti, Bujar Bukoshi Xhafer Shatri, Shaqir Shaqiri, Hajrullah Gorani, Dritėro Agolli, Skėnder Gjinushi, Arbėr Xhaferi, Abdurrahman Haliti, Nevzat Halili, Sami Ibrahimi Mevlan Shanaj, ish-atasheu i ambasadės shqiptare nė Stokholm, Fadil Shyti, Hashim Thaēi, Shqiptar Oseku e shumė tė tjerė, qė tė gjithė i kam ftuar nė Danimarkė, pėr aktivitete atdhetare dhe kanė marrė pjesė nė takime shumė tė rėndėsishme, me njerėz tė politikės, tė artit dhe tė kulturės kėtu, nė Danimarkė.
Vėrtetė, mė duket e tepėrt t“u them juve emrat e gjithė kėtyre veprimtarėve. Asnjė lekė nuk u ka kushtuar, pėrkundrazi, unė ua siguroja udhėtimin dhe shpenzimet tjera qė i kėrkonin institucionet daneze. Mirėpo, jam i shtrėnguar ta theksoj kėtė fakt, vetėm pėr arsye, sepse pėr Shqipėrinė, pėr ribashkimin dhe lirinė e saj, kurrė nuk duhet askush nga ne, qė tė kursejmė djersėn dhe gjakun.
Pastaj, nė vitin 1992 nė Kosovė e dėrgova njė grup miqsh danezė, pėrfaqėsues tė universitetit, parlamentarė dhe gazetarė Pėr tri ditė i pėrcollėm me lule ne aeroport dhe i pritem ne mėnyrė shumė te organizuar, unė dhe bashkėshortja ime patėm marrė edhe 6 fėmijė dhe 6 buqeta lule pėr ata qė ktheheshin nga Kosova. Pastaj, sa gazetarė dhe organizata i kam ftuar ta ēojmė ēėshtjen tonė pėrpara, pra e kam pėrgatitur terrenin si nė tė gjitha trojet shqiptare: nė Kosovė e ne Maqedoni, ashtu edhe pėrtej kufijve administrativė, nė Shqipėri. Pėr kėto veprimtari, do tė duhej tė shkruhej njė libėr, por ja qė, as kohė s“po kam, pėr ta bėrė kėtė.
Poashtu, shkurtimisht, mund t“ju them se nė Danimarkė nuk ka ndonjė stacion TV ose gazetė apo radio qė nuk kanė bėrė intervista me mua dy e me shumė herė, bile disa prej kėtyre intervistave dhe shkrimeve i kam botuar nė librat e mia, Kosova Jonė, Nė mbrojtje diplomatike tė ēėshtjes shqiptare dhe nė Intervista debate letra dhe polemika.
Unė, u pėrqendrova me shumė pėr tė informuar pėr situatat qė pėrjetonte populli ynė nė trojet e veta.
Mburreni apo jeni penduar pėr vuajtjen jashtė atdheut nė emėr tė ēėshtjes sonė kombėtare?
Si tė them; si jashtė ashtu dhe brenda atdheut, vuajtjet pėr shqiptarėt nuk kanė tė ndalur.Nuk jam penduar kurrė qė kam vepruar; - bile, mė duket pak kam vepruar. Kemi arritur diēka me kėto veprimtari, por nė njėfarė doze jam penduar, se kujtoj qė, sikur tė kisha filluar studimet dhe tė mbroja ndonjė titull shkencor. ndoshta do tė isha mė mirė i pranishėm nė debate nė qarqe tė larta shkencore pėr ēėshtjen shqiptare. Disa politikanė shqiptarė do bindeshin nė veprimet politike qė kam bėrė, pa kurrfarė interesi. Natyrisht, se nuk kemi arritur gati asgjė dhe nuk mund tė themi se edhe ato qė i arritėm me mund e sakrifica qė nga 1968 dhe 1981 i humbėm, dhe tani pas tri luftėrave ēlirimtare, konsideroj, nuk kemi arritur gati asgjė. Prandaj nuk kam as kemi pėrse tė mburremi.
Personalisht, kam vepruar pa kurrfarė interesi personal. Nė fakt, interesimi mi ka qenė qė edhe ne shqiptarėt tė bashkohemi dhe tė krijojmė njė shtet shqiptar, qė do tė konkurrojmė me Ballkanin dhe Evropėn, sepse i kemi tė gjitha mundėsitė dhe vlerat reale kombėtare dhe demokratike etj.
Me shembjen e sistemit te RSFJ-s, a morėn shqiptarėt atė qė u takon?
Jo! Nuk morėn atė qė u takon; por pėr fatin e keq dhe ato qė i sanksiononte Kushtetuta e vitit 1974, i humbėm. Pra edhe ato tė drejta, ato qė i patėm fituar me gjak e sakrifica si luftėtarėt partizanėt nė Luftėn e Dytė Botėrore dhe pas luftės qė me sakrificė tė madhe i patėm disa tė drejta: Kosova, kishte disa tė drejta, pėrafėrsisht sa njė republikė; por edhe ato na i mori Serbia. Serbia gjakatare pati bėrė disa plane, nėse iu kujtohet, nga fundi i viteve
80-ta, kur gazeta Mladina i bėri publike disa plane serbe kundėr shqiptarėve. Ky plan bėri qė shqiptarėt t“i pėrēajė shumė keq, duke krijuar parti politike me besnikėt titistė si Rugova & Co.
Dhe, mė tej - nė Shqipėrinė administrative, tani serbėt dhe grekėt e kanė marrė nė kontroll, pothuaj, tėrė ekonominė shqiptare.Bile, jam shumė i merakosur, sepse me kėto zhvillime demokratike, qė po ndodhin nė Shqipėrinė administrative, ku lobi grek dhe fazlliqėt serbė, miqtė e Sali Berishės, (po e pėrsėris), e kanė nė dorė gati tėrė ekonominė shqiptare.
[b]Ju dhe shokėt tuaj u dėnuat se kėrkuat qė pjesa e Maqedonisė Veri-Perėndimore t' i bashkohet Kosovės dhe njė ditė kėto troje shqiptare tė ribashkohen me shtetin amė.
Fort mirė e dimė se 1912, kėto troje i takonin Shqipėrisė (shpallja e Pavarėsisė), ndėrsa,1913 mbetėm padrejtėsisht nėn sundimin e sllavėve pushtues. Cili ėshtė komenti juaj?[b]
Po, ėshtė e vėrtetė se, i takojnė Shqipėrisė, por kush i thotė kėto, unė dhe ti dhe disa idealistė. Ja qė, ndėrkombėtarėt nuk na pyesin neve aspak, por i pyesin ATA tė zgjedhurit e popullit dhe, ē“ platformė kanė paraqitur ata, asgjė s“ presin nga miqtė e serbėve, tė tipi Marti Ahtisari - qė ka qenė dhe do jetė pėr jetė ndėr mote, mik i Serbisė; kėtė e them pa fije dyshimi dhe jam nė gjendje, kur tė duan t“ua argumentoj. Ishin titistėt, ata - qė shpikėn termin kosovardhe tani na duhet, qė pas asaj lufte tė lavdishme te UĒK-sė, tė pranojmė sa pėr sy e faqe, njė lloj Pavarėsie tė Kosovės. Natyrisht, qė unė jam pėr pavarėsi kombėtare, por jo pėr kėtė; qė po na e ofrojnė serbėt dhe miqtė e tyre tė sojit, Ahtisari. Jo, tė krijojmė komb kosovar, qė donė tė thotė se Serbia ia arriti plotėsisht qėllimit tė vet duke i ndarė shqiptaret me kėtė farė kombi kosovar, me kėts flamuj dhe himne pėr memec pa zė.
Cilat janė arsyet qė ju tė merreni me aktivitete ilegale - kombėtare?
Arsyet, thjesht, ishin hakmarrje ndaj pushtetit qė veproi nė fshat, nė atė mėnyrė! Duke u thelluar nė mendime dhe duke ndjekur lajmet TV-shqiptare, posaēėrisht fjalimet e zyrtarėve tė atėhershėm tė Shqipėrisė, mė dhanė mundėsi tė kuptoj hallin e madh tė popullit tonė tė pushtuar dhe rraskapitur nga dhuna politike e psikike, qė ushtronin pushtuesit.
Serbia tėrė potencialin e vet e ka orientuar qė shqiptarėt tė mos bashkohen. Kjo Pavarėsi e kushtėzuar nuk e tremb Serbinė, bile ajo ėshtė e interesuar dhe punon shumė me miqtė e saj pėr t i pėrēarė shqiptarėt, dhe duke krijuar mini-shtet brenda Kosovės. Kjo ėshtė tragjedia! Unė jam pėr bashkim, jo pėr shtet dhe komb tė falsifikuar, e tė ricopėtuar! Shteti dhe kombi i Halil Matoshit dhe Migjen Kelmendit, sipas kandarit tė idesė sė huazuar serbe, - kinse, na qenka ide kosovare, asgjė nuk u duhet shqiptarėve.
Unė dhe shokėt e mi nuk kemi bėrė pėrpjekje pėr kėtė shtet, qė u vė barriera tė reja shqiptarėve; por kemi bėrė pėrpjekje t“i heqim kėto kufi shqiptaro-shqiptarė, qė po na i presin e qepin armiqtė tanė. Prandaj jam i bindur thellėsisht, qė as dėshmorėt qė pushojnė tė shqetėsuar nė atdheun tonė tė natyrshėm, nuk do tė pajtohen nė varre me kėtė lloj pavarėsie. Ata, qė ranė nė altarin e lirisė, e dinin pėrse sakrifikuan gjithēka dhe mė nė fund dhanė jetėn. Komandanti legjendar, Adem Jashari, nuk sakrifikoi pėr Kosovėn e Pavarur me kushte, ku tė qeveriset nga miqtė e Serbisė dhe me lloj-lloj rezolutash, si ajo famėkeqja 1244. Nė kėtė politikė reaksionare, ē“ nuk po ndodhė, - dalin tani, ish-shokėt e komandantit dhe thonė se, Adem Jashari ra pėr kėtė Kosovė tė pavarur. Bile, para disa ditėsh dėgjuam nė njė Akademi pėr tė madhin Ukshin Hotin; ku Zv. Kryeministri Hajredin Kuqi, i mashtroi shqiptarėt, kur tha: Qeveria e Kosovės bėn pėrpjekje dhe nė tryezė e ka Platformėn e Ukshin Hotit. Ndėrsa, ata qė e njohin mirė Ukėn e dinė se ai kurrė nuk do ta pranonte kėtė status
as nuk do pranonte kėto pėrpjekje pėr krijimin kombit kosovar. Po, ē“ tė bėjmė, kur ēdo ditė po shihet qartė; se nė politikėn e sotme shqiptare nuk ka realizėm e as moral. Pikėrisht kjo na ka sjellė deri nė kėto situata, qė nuk po kemi as mundėsinė mė tė vogėl t“i dalim zot vendit tonė kurse kufijtė na ii ruajnė e na i hartojnė miqtė e Serbisė, tė cilėt janė instaluar si UNMIK-u dhe EULEX-i. Ata vetėm vulat dhe uniformat po i ndėrrojnė, por nė esencė janė kundėrshqiptarė, pra janė po kėta evropianė tė vitit 1913, tė cilėt tani po veprojnė nė mėnyrat mė perfide qė i njeh historia e botės.
- Ma merr mendja se ashtu, siē ka bėrė i madhi Koēo Danaj, Platformėn pėr Shqipėrinė Natyrale, duhet tė pėrkrahet. Mendoj se nė planin kombėtar janė dy gjėra, nė mos mė shumė, qė janė arritur me shumė sakrifica:
1 - Njėsimi i gjuhės shqipe dhe 2 - Miratimi i Kushtetutės nė vitin 1997-98, qė tė gjitha qeveritė shqiptare i obligon tė punojnė pėr ribashkimin e kombit shqiptar nė njė shtet.
Dhe, pikėrisht pėr kėto dy arritje qė e pėrparojnė dhe e mbrojnė gjuhėn tonė dhe obligojnė pushtetarėt, qė tė bėjnė pėrpjekje dhe tė arrijnė ribashkimin kombėtar. Tani, si kėrpudhat pas shiut po dalin gjuhėtarė trutharė dhe analistė, qyqarė e tinėzarė si Halil Matoshi &Co, si Migjen Kelmendi, Nexhmedin Spahiu dhe japin alarme tek ndėrkombėtarėt, duke theksuar se Gjuha dhe Kushtetuta shqiptare duhet tė ndryshohen, sepse sipas tyre na qenkan burime pėrēarjesh brenda shqiptare dhe burime konfliktesh nė Ballkan!!!Dhe, pa fije turpi, zyrtarėt e Shqipėrisė administrative me nismėn e kryeparlamentares, Jozefina Topalli, marrin nismėn famoze pėr ndryshimin e kėsaj pike shumė tė drejtė dhe mė tė fuqishme kombėtare nė Kushtetutėn e Shqipėrisė, e cila fatmirėsisht nuk u aprovua.
A shkoi nė vend amaneti i tė parėve tanė dhe i juaji bashkė me shokė pėr njė Shqipėri, siē e ka falur Zoti?
Jo! Nuk ėshtė plotėsuar amaneti i tė parėve! Bile, as nė gjysmė tė rrugės drejt lirisė nuk kemi arritur; prandaj na presin punė tė mėdha e tė rėnda deri tek realizimin e kėtij amaneti ndėr brezni.Pėr fatin tonė tė keq, nė politikėn shqiptare, nė udhėheqjen e shtetit shqiptar, janė shėrbėtorėt e huaj. Merreni me mend: ish-ministri i mbrojtjes, Fatmir Mediu, vendos kurora lulesh tek varret e ushtarėve fashistė, ndėrsa po prishen bustet e heronjve; fazlliqėt dhe viqėr tė tjerė sot i kanė marrė frenat e ekonomisė shqiptare. Pastaj, ē“t“i thuash faktit, kur kryeministri shqiptar, Sali Ramė Berisha, vjen nė Kosovė dhe pėrlotet duke thėnė se shtėpia e ime ka qenė shtab i UĒK. Ky mashtrues i pacipė, kur tė gjithė e dimė se Sali Berisha ishte kundėr UĒK-sė dhe gjatė luftės e pėrkrahu FARK-un .Ishte vetė Sali Berisha ai, qė kur ishte nė pushtet i burgosi dhe i torturoi burgjeve; Adem Jasharin, Ilaz Kodrėn, Luan Haradinajn, Fehmi Lladrovcin, Zahir Pajazitin, e tė tjerė; qė tani janė heronj tė lavdishėm dhe emblemat e nderit tė qėndresės - tė shqiptarisė. Prandaj, kjo politikė sa mė parė duhet tė marrė fund, sepse na mori lumi si komb!
Porosia juaj drejtuar opinionit ne cilėsinė e mėrgimtarit politik?
Porosia ime ėshtė tė punojmė pandalshėm; tė jemi afėr popullit dhe t“ i shpjegojmė mirė masave tė gjėra popullore, se kjo politikė ėshtė e dėshtuar dhe kundėrkombėtare. Duhet t“ u shpjegojmė dhe tė kėrkojmė pandėrprerje deri nė fitore, se duhet tė pėrkrahim tė gjithė pa dallim ideje, feje dhe krahine, Platformėn e Koēo Danajt; sepse - si duket, ky Koēo ynė i madh, e bėri njė platformė motėr, me atė Platformėn madhėshtore tė Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit. Pastaj, duhet tė veprohet me forca tė mirėfillta demokratike nėpėr botė, tė krijojmė miq dhe shokė tė sinqertė, qė tė na ndihmojnė pėr realizimin e aspiratave tona.
Pra, tė veprojmė me kėto forca! Unė personalisht kam bėrė dy Konferenca Ballkanike dhe disa debate publike nė Danimarkė, dhe asnjė lekė nuk i ka kushtuar shqiptarėve. Gjithashtu nėpėrmjet fondeve tė qeverisė daneze janė bėrė disa debate ku kanė marrė pjesė: Adem Demaēi, Hajrullah Gorani, Dritėro Agolli, Skėnder Gjinushi, Shaqir Shaqiri, Arben Xhaferi etj. Kjo ėshtė detyra jonė qė tė mbajmė kontakte me intelektualė ku jetojmė dhe nė momente tė caktuara tė ftojmė njerėzit qė kanė dhėnė prova vetėmohimi, se vėrtetė janė pėr zgjidhjen drejt tė ēėshtjes sonė kombėtare.
- Tė mos kursejmė lekėt pėr ato forca qė janė tė gatshme tė sakrifikojnė pėr ēėshtjen kombėtare dhe pėrparimit e demokratizimit tė jetės nė pėrpjekjet pėr tė bėrė njė shtet tė ribashkuar shqiptar nė Ballkan.
Kopenhagė, 27 maj 2009 |
Vėrėjtje: Artikujt e botuar nė albaniapress.com nuk shprehin domosdoshmėrisht mendimet e stafit moderues! |
| Vlerësimi juaj për lajmin |
 |
|
|
|
|
| I keq |
I dobët |
I mirë |
Shumë i mirë |
I mrekullueshëm |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
| Është vlerësuar nga 36 vizitorë |
| Lexuar:
1,047 herė
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
| R. Qosja: Kur shpėrfytyrohet kultura! |
E enjtė, 01 korrik 2010 - 23:59
Figura poliedrike prej studiuesi, kritiku, shkrimtari, eseisti, Akademik Rexhep Qosja, padyshim ėshtė njėri ndėr intelektualėt mė tė mėdhenj shqiptarė, i c... |
| Ramadan PLLANA: DĖSHMI TĖ KOHĖS (IV) |
E shtunė, 26 qershor 2010 - 00:06
KUJTIME NGA BURGU
(PJESA E KATĖRT)
Veē njė qėllim i naltė tban me durue,
E zemrėn ta forcon;
Ndėr kundėrshtime svyen kurrė me u ligshtue,
... |
më shumë nga - Intervista » |
|
|
|
|
|
