| TRE USHTARËT EMBLEMATIKË TË UÇK-së (I) |
| Publikuar më 02 shkurt, 2012 në orën 02:10 ( ) |
Histori | |
|
|
|
(PJESA E PARË)
Në 15 vjetorin e rënies së Zahir Pajazitit, Edmond Hoxhës dhe Hakif Zejnullahut
HYRJE
Më 31 janar të vitit 1997, rreth orës 16.30 minuta, pikërisht në kufirin mes ditës dhe natës, ndodhi njëra nga betejat e para madhore të pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Rrugës për një mision të veçantë, siç kishte bërë të njohur Komunikata nr.30 e Shtabit Qendror të UÇK-së, në afërsi të fshatit Pestovë, tre luftëtarë u ndeshën me forca të shumta të policisë, të sigurimit të fshehtë dhe njësi speciale serbe, të përforcuara me helikopterë dhe tanke. Emrat e të tre të rënëve në pritën e 31 janarit tashmë dihen. Ajo që nuk dihet ende qëndron në faktin se si ranë ata në këtë pritë, e organizuar sipas të ashtuquajturës “ndjekje japoneze”, si kishte rrjedhur fillesa e ndjekjes së tyre dhe ku e kishte gjenezën e saj? Që nuk kishte qenë një ndjekje e rastësishme, kjo është tashmë tepër e qartë për të gjithë. Që nata e 31 janarit ose një natë tjetër e afërt me të, kishte qenë e përgatitur në të gjitha detajet nga sigurimi i fshehtë serb e bashkëveprues serbë, edhe kjo nuk do shumë mend të jetë qartësisht e kuptueshme. Njëri nga tre të rënët ishte Zahir Pajaziti, anëtar i Shtabit Qendror të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (më pas Shtabi i Përgjithshëm) dhe njëkohësisht anëtar i Shtabit Qendror Operativ të saj. Figurë madhore e luftës. Komandanti i parë i Zonës Operative të Llapit, njëri ndër atentatorët dhe organizatorët më të mëdhenj të luftës. Kishte ngritur nga përgjakimet e mëparshme ngrehinën e re të luftës në Llap dhe kishte marrë me vete gjithçka të mirë që kishte pasur lëvizja ilegale e pas viteve ‘70-ta. Ndoshta më shumë se gjithçka aty ishte mendimi dhe njëkohësisht qëndresa me pushkë në dorë e Ali Ajetit, pararendësit të tij, komandantit të njohur të Çetës së parë të Llapit; ndoshta kishte marrë nga një tjetër llapjan i lavdishëm, Afrim Zhitia, komandanti i njësiteve të para të Lëvizjes Popullore të Kosovës në fundin e viteve ‘80-ta dhe drejtuesi politik i organizatës; ndoshta kishte marrë nga qëndresa e llapjanit tjetër, Hasan Ramadanit, dhe duke u ngritur mbi gjithçka ishte bërë traditë e së mirës dhe e qëndresës, e kishte vendosur të luftonte.
Edmond Hoxha ishte junikasi që kishte ndër mend të krijonte përmasat e reja të traditës së tij familjare apo të Kosovës. Duke qenë se në moshën gjashtëvjeçare, kur ishte ende fëmijë, kishte parë prangimin e burgosjen e të vëllait të tij të madh, Xhavitit, duke qenë se nga kjo kishte parë se kishte pasur dhimbje, por nuk kishte pasur thyerje, ai kishte vendosur të bëhej shtyllë e mosthyerjes, sado e dhimbshme të kishte qenë kjo dhe sado e mundimshme të kishte qenë rruga. Edmondi ishte studenti mes dëshirës për t’u bërë ushtarak dhe njeri i shkencave, i riu që kishte zgjedhur të bënte një jetë ndryshe e megjithatë tepër rinore; ndoshta më shumë se gjithçka ai do të niste një rrugë që njerëzit e tij e kishin hapur, me gjithë dhimbjen që kishte mbartur ajo, me gjithë gjakimin që kishin përjetuar e do të përjetonin. Duke qenë më i vogli nga fëmijët, djali pas shtatë motrave, ai qe krejt natyrshëm thelbi i zemrës së tyre, dritësim nga jeta e prindërve të tij e, megjithatë, kjo nuk e bëri atë, dhe mendoj se nuk kishte se si ta bënte, një djalë të ri, por të plakur që në moshën njëzetvjeçare, pra një djalë plak njëzetvjeçar. Në të kundërtën, e gjithë ajo që kishte lidhje me përkujdesjen ndaj Edit, me thelbëzimin e zemrës së motrave dhe dritësimin e prindërve, ishte e lidhur me Kosovën. Asnjëherë në kullën e Junikut dhe përgjithësisht në kullat dukagjinase dita e zakonshme e secilës stinë nuk ka qenë e shkëputur nga Kosova.
Hakif Zejnullahu është një nga figurat më të pabujshme të luftës. Si duket, edhe natyra e tij njerëzore ka qenë e tillë, e pabujshme. Ka një kontradiktë mes heshtjes së tij dhe punës së bërë prej tij. Nëse heshtjen e ka të jashtëzakonshme, punën e ka po ashtu të jashtëzakonshme. Është një nga rastet më të veçanta të luftës, kur një figurë e rëndësishme si ai të ketë qëndruar, me një natyrshmëri të thellë, në vendin që i ishte caktuar, si zëvendës i Zahir Pajazitit dhe ndihmës i tij, dhe e gjithë kjo të ishte shumë e heshtur. Hakifi dhe Zahiri ishin jo thjesht nip e dajë, por kishin të përbashkët gjithçka të virtytshme. Ai kishte virtytin e luftës dhe të guximit, të mosthyerjes dhe mosfjalëve të mëdha, kishte identitetin e tij të pashoq dhe njëkohësisht merakun e gjithkundshëm për shokët, i pafjalë e gjithsesi një urë lidhëse mes komandantit të zonës dhe luftëtarëve.
SI U VRANË DHE PËRSE U VRANË ZAHIR PAJAZITI, EDMOND HOXHA DHE HAKIF ZEJNULLAHU?
Dokumentari me i ri
Pra, në pritë ishin tre luftëtarë. Do të ishte e natyrshme që menjëherë pas vrasjes së tyre, nga njerëzit e zakonshëm, të bëhej pyetja normale: si u vranë dhe përse u vranë Zahir Pajaziti, Edmond Hoxha dhe Hakif Zejnullahu?
Në shkurtin e vitit 1997, ishte krejtësisht normale të bëhej pyetja si dhe përse u vranë, ndërsa tani, për të gjithë është e qartë përse u vranë, por ende jo e qartë, si u vranë. Sepse ajo që ndodhi ndërmjet fshatrave Pestovë dhe Maxhunaj të Vushtrrisë, nuk ishte përgatitur me nxitim dhe shkujdesje në të premten e asaj dite të 31 janarit, por kishte patjetër një fillesë të mëhershme. Shtypi shqiptar i botuar në Prishtinë, ngriti versionin se kjo nuk ishte asgjë më shumë vetëm se vazhdim i dhunës që kishte nisur, sipas komunikatës së Ministrisë së Punëve të Brendshme serbe, që nga 22 janari 1997, dhe se versioni i paraqitur se ishin vrarë tre pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ishte veçse një justifikim. Në mbrëmjen e së premtes, dy orë pas vrasjes, në mediat serbe u dha Kumtesa e Shërbimit Informativ të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë. Edhe sot, pas 14 vitesh, kur rikthehesh në leximin e saj, e ke të qartë se ajo do të ketë qenë e përgatitur që më parë, se vetëm pritej vendi, ora dhe momenti i vrasjes.
Mes të tjerave mund të lexosh: “Duke ndërmarrë masa për zbulimin dhe ndërprerjen e veprimtarisë ilegale dhe terroristike të ekstremistëve shqiptarë në rajonin e Kosovës, me rastin e privimit nga liria të njërit nga udhëheqësit e të ashtuquajturës Ushtri për Çlirimin e Kosovës, e cila deri më tashti e ka marrë përgjegjësinë për kryerjen e sulmeve terroriste në Kosovë, organeve të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Republikës së Serbisë u është bërë rezistencë e armatosur. Të premten, më 31 janar, në afërsi të Vushtrrisë, nga automjeti i udhëtarëve në të cilin gjenden Zahir Pajaziti, nga i ati Qerimi, i lindur më 1 nëntor të vitit 1962, në fshatin Orllan, KK Podujevë, është hapur zjarr në pjesëtarët e MPB-së, me ç’rast është plagosur lehtë një, ndërsa u lënduan dy veta. Nga zjarri i kthyer pranë Zahir Pajazitit e kanë pësuar edhe ngasësi i automjetit të udhëtarëve, Hakif Zejnullahu, nga i ati Sabiti, si dhe një person hëpërhë i paidentifikuar. Zahir Pajaziti ishte një ndër udhëheqësit e shtabit të të ashtuquajturës Ushtri për Çlirimin e Kosovës, për të cilin ekziston dyshimi i bazuar se është drejtpërsëdrejti i kyçur në organizimin dhe ekzekutimin e shumë akteve terroriste të kryera në regjionin e Podujevës, Prishtinës, Mitrovicës së Kosovës dhe vende të tjera. Te të vrarët janë gjetur armët, nga të cilat është shtënë në pjesëtarët e MPB-së. Personat kanë qarkulluar me dokumente personale dhe me leje te falsifikuara, të cilat janë gjetur tek ata”.
Ky është thelbi i Kumtesës së Shërbimit Informativ të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë. Kjo Kumtesë është dhënë në mbrëmjen e 31 janarit 1997 thuajse në të gjitha mjetet e informimit në gjuhën serbe. Identiteti i Zahirit dhe i Hakifit ka qenë krejtësisht i saktë, “megjithëse udhëtonin me dokumente të falsifikuara”, ndërsa identiteti i Edmondit është bërë i njohur vetëm ditën e diel, më 2 shkurt 1997, megjithëse është cilësuar, që të premten në mbrëmje, si pjesëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Si duket është ditur se në ndjekje ishin tre pjesëtarë të UÇK-së, por meqenëse Edmondi ishte bashkuar me Zahirin dhe Hakifin pak pas orës 16.00, dhe takimi ishte lënë që dy ditë përpara, nëpërmjet një të treti, informacioni për të kishte qenë i mangët.
Komunikimi i ngjarjes, dhënë nga mjetet e huaja të informimit, saktësisht më 1 dhe më 2 shkurt 1997, lidhur me ngjarjen, përcaktohet detyra e Zahirit, dhe vetëm “Amnesti International” hedh dyshimin se mos e gjithë kjo është një shkak i gjetur nga serbët për reprezalje të radhës. Gjithçka u bë edhe më e dyshimtë në ditët e mëpasme, jo shumë të largëta, kur lajmi për vdekjen në burg të studentit Besnik Restelica u bë i njëjtë me lajmin për vrasjen e trefishtë. Shtypi që dilte në Kosovë apo jashtë Kosovës, por i lidhur me rrjetin në Prishtinë, kishte mendime të njëjta. Përgjithësisht ishte mendimi se kjo ishte një vrasje e radhës, herë pas here cilësohej si vrasje politike, që nuk kishte të bënte me faktin se tre të rënët ishin pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Do të kthehemi më pas në këto shkrime. Vetëm dy gazeta në Perëndim, “Zëri i Kosovës” dhe “Rruga jonë”, kishin një qëndrim krejt tjetër.
KISHTE APO JO DIJENI ZAHIR PAJAZITI PËR ARRESTIMIN E NAIT HASANIT?
Megjithatë, pyetja e parë që bëhej atëherë dhe që bëhet edhe tash është kjo: si e ditën organet e shërbimit të fshehtë të sigurimit të Serbisë se po e ndiqnin Zahir Pajazitin dhe se ai kishte qenë anëtar i Shtabit Qendror të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës? Si e ditën ata se Zahir Pajaziti kishte qenë organizator dhe pjesëmarrës në aksionet e para të UÇK-së në Podujevë, Prishtinë, Mitrovicë dhe në vise të tjera të Kosovës? Prej kur e kishin këtë informacion ata? Si e kishin përpunuar? Si e dinin ata se po përgatitej një aksion i ri i forcave çlirimtare, kur vendimi për këtë ishte marrë pas kthimit të Zahirit nga Shqipëria, më 20 janar 1997? Deri ku shkonte informacioni që ata kishin? Kush e kishte hapur rrugën drejt këtij informacioni dhe kishte mbjellë së pari farën e hidhët të dyshimit se pas UÇK-së qëndronin forca terroriste? Disa gjëra nuk u morën dhe nuk do të merren vesh ndoshta asnjëherë, por edhe faktet që dihen janë të mjaftueshme për të ngritur godinën e denoncimit të enigmave që përfshijnë këtë vrasje të trefishtë. Në thelbin e saj qëndron një thënie që bëri të njohur shumë vite më vonë koordinatori kryesor i luftës në Kosovë deri më 25 janar 1997, Nait Hasani. Në një intervistë të tij, dhënë në shtator - tetor të vitit 2002, kur nuk kishte shumë kohë që ishte liruar nga burgu, ai dëshmoi se “…UDB-ja kishte informata për njerëzit që i përbënin bërthamat e UÇK-së dhe kishin siguruar material dhe fotografi që na kishin fotografuar në vende të caktuara, me mjete të sofistikuara, pa u hetuar e diktuar që na kanë fotografuar apo përcjellë nëpërmjet spiunëve. Nga fotografitë që kam parë (kur ishte i burgosur - shënim i autorit) ata ishin të fotografuar në Prishtinë, në vende të ndryshme me mjete të tilla që nuk kam mundur t’i hetoj, brenda në lokale dhe jashtë në qytet”. Ishte një dëshmi tronditëse, megjithëse e vonuar, për shkaqe që nuk vareshin prej tij, por që gjithashtu përbënin edhe thelbin e disa enigmave të tjera, mes të cilave edhe të mohimit e të gjurmimit.
A KISHTE UDB-JA INFORMACIONE TË SAKTA PËR ROLIN E ZAHIR PAJAZITIT NË UÇK?
Është pyetur shpesh nëse kishte njohuri Zahir Pajaziti për arrestimin e Nait Hasanit, lidhjet e të cilëve ishin të afërta, sidomos pas takimit të tyre të parë, në dhjetorin e vitit 1995. Pyetja e bërë kësisoj, pra nëse kishte pasur apo jo dijeni Zahiri për arrestimin e Nait Hasanit, ka në vete edhe nënkuptimin tjetër se, në rast se ai do e dinte një gjë të tillë, me siguri që do të kishte marrë masa të tjera, do të ishte ruajtur më shumë dhe, ndoshta, do të kishte qenë mundësia e vazhdimit të luftës. Në të vërtetë, dyshimi i parë për një mundësi të tillë Nait Hasanit i kishte lindur edhe më parë. Kjo ka ndodhur pas kidnapimit të Besim Ramës. “Rrethanat ishin të paqarta. Në atë kohë kam menduar se tashmë UDB-ja ka informacione të sakta për një pjesë të njerëzve të UÇK-së, derisa arriti të arrestojë një anëtar të saj. Kuptohet se kemi punuar, por edhe UDB-ja me njerëzit e saj, e kolaboracionistët e kanë ndihmuar për të na kapur”. Besim Rama, pjesëtar i grupit të Drenicës dhe njëri nga bashkëpunëtorët më të afërm të Adem Jasharit, është kidnapuar më 16 shtator të vitit 1996, ndërsa ishte në realizimin e një detyre të rëndësishme. Ai është kidnapuar së bashku me Avni Nurën dhe menjëherë, që asaj nate, janë akuzuar nga Shërbimi Informativ i Ministrisë së Brendshme të Serbisë dhe shtypi beogradas si pjesëtarë të lëvizjes terroriste në Kosovë. Menjëherë pas kësaj, një pjesë e Shtabit Operativ të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, më 23 shtator 1996, bën takim urgjent në Prishtinë. Takimi bëhet në bazën e Shtabit Operativ, ku banonte Nait Hasani, dhe morën pjesë Rexhep Selimi, Zahir Pajaziti, Sokol Bashota, Lahi Ibrahimaj, Bislim Zogaj dhe Naiti.
Megjithëse edhe më parë është ditur, edhe nga përvojat e mëhershme të goditjeve ndaj lëvizjeve ilegale, se UDB-ja mund të infiltronte në radhët e organizuara, tashmë kjo mundësi ishte shumë e lartë dhe se UDB-ja mund të kishte informacione të sakta për rrjedhën e ngjarjeve dhe për njerëzit që i mbartnin ato. Duhet mbajtur mend: kidnapimi i Besim Ramës ndodhi në mesin e shtatorit 1996. Kjo ishte goditja e parë ndaj pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që bëhej në befasi dhe shenja e parë se pavarësisht nga rrethanat, mund të priteshin edhe goditje të tjera. Deri në shtatorin e vitit 1996, në radhët e UÇK-së, megjithëse vepronte prej disa vitesh dhe kishte organizuar shumë aksione, nuk kishte pasur goditje. Më 4 tetor, Gjykata e Qarkut të Prishtinës, nëpërmjet gjyqtares hetuese Danica Markoviq do të ngrinte aktakuzën ndaj 15 personave, të njohur më pas si Grupi i Drenicës.
Pyetje e njëjtë, nëse UDB-ja ka pasur informacione të sakta për rolin e Naitit dhe të Zahirit në UÇK, i është bërë edhe njërit prej drejtuesve kryesorë të UÇK-së, Xhavit Halitit. Megjithëse në atë kohë lidhjet e Xh. Halitit me njerëzit që ishin në Kosovë realizoheshin vetëm nëpërmjet disa kanaleve të caktuara, që ishin të ditura vetëm për pak njerëz, ai ka mendimin se “sa di unë, Zahir Pajaziti ka qenë ndër njerëzit e kërkuar në Kosovë dhe mendoj se ka pas atë farë përcjellje japoneze hap pas hapi. E di që në vitin 1996 ka qenë për një periudhë të caktuar kohe në Shqipëri. Është takuar me njerëz që ka njohur dhe që nuk i ka njohur personalisht. Unë personalisht nuk jam takuar me të. E kam ditur që ishte në Tiranë, mirëpo nuk ka qenë punë e imja të takohesha me të… E ka takuar Azem Syla. Se si ka ndodhur rënia e tij dhe arrestimi i Naitit unë mund të flas vetëm me hamendje” Sidoqoftë, nuk është bërë ndonjë analizë e plotë e atyre ngjarjeve. Për ta bërë unë një analizë të tillë, do të më duhej t’i kisha të gjitha informatat, të gjitha: ku ka qëndruar Zahiri, me kë ka qenë herën e fundit, ku ka qenë herën e parafundit…?.
Takimi i Zahirit me Azem Sylën, në atë kohë i emëruar, por ende i pa bërë publik, si komandant i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, është realizuar në fillimin e muajit janar 1997 dhe ky ka qenë takimi i parë dhe i fundit mes tyre. Biseda e zhvilluar mes tyre nuk është temë e këtij shkrimi, megjithatë, sa për të shuar kureshtjen, kërkesa më kryesore e A. Sylës ka qenë që përvoja e Zahirit, në organizimin e aksioneve, duhej shtrirë në të gjitha zonat. Zahiri e ka pranuar një gjë të tillë, por gjithashtu ka theksuar se zhvendosja e vendimmarrjes duhet bërë sa më parë e sa më e përqendruar në Prishtinë, ndërsa lidhjet e strukturave të luftës brenda vendit me ato jashtë vendit, të ishin sa më përfaqësuese dhe, si deri atëherë, sa më të forta. Është pyetur shpesh nëse kishte njohuri Zahir Pajaziti për arrestimin e Nait Hasanit, lidhjet e të cilëve ishin të afërta, sidomos pas takimit të tyre të parë, në dhjetorin e vitit 1995. Siç dihet, Naiti është arrestuar një javë më parë se të ndodhte ngjarja e 31 janarit dhe arrestimi i tij ka qenë i fshehtë për shumë vetë në Kosovë, ashtu si, në javët e para, ka qenë i paditur edhe vendi se ku mbahej ai, me saktë, vendi se ku torturohej ai. Pyetja e bërë kësisoj, pra nëse kishte pasur apo jo dijeni Zahiri për arrestimin e Nait Hasanit, ka në vete edhe nënkuptimin tjetër se, në rast se ai do e dinte një gjë të tillë, me siguri që do të kishte marrë masa të tjera, do të ishte ruajtur më shumë dhe, ndoshta, do të kishte qenë mundësia e vazhdimit të luftës.
ÇFARË THONË ATA QË ISHIN NË LIDHJE ME ZAHIRIN DHE ÇFARË THUHET NË DËSHMINË E ISAK SHABANIT?
Një pyetje e shtruar kështu ka në vete shumë domethënie. Megjithatë, diçka duhet përjashtuar menjëherë: duhet përjashtuar mundësia se mos nga torturat e tmerrshme Nait Hasani mund t’i kishte nxjerrë shokët e tij të luftës. Që nga momenti i kidnapimit të Naitit, nga katër pjesëtarë të policisë sekrete serbe, para shtëpisë së tij, sulmit mbi të dhe deri në ditën e riardhjes në vete, kanë shkuar më shumë se dy javë, të cilat kanë qenë edhe ditë ankthi, pasi askush nuk e dinte se ku mund të ishte ai. Nga ana tjetër, Naiti do të dëshmonte, si kishte dëshmuar edhe më parë se, në asnjë lloj gjendjeje, nga më të vështirat, ai nuk do të thyhej. Kjo do të ishte për shumë dekada njëra nga virtytet më të spikatura të pjesëtarëve të lëvizjeve ilegale. Ende nuk njihet asnjë lloj gjyqi politik në të cilin të arrestuarit e shumtë të kenë nëpërkëmbur njëri-tjetrin. Naiti ecte në të këtë vazhdë dhe kjo për shumë kënd ishte më se e natyrshme. Në përgjigjen e pyetjes, nëse kishte pasur dijeni Zahiri për arrestimin e Naitit- ka qëndrime të ndryshme dhe mendime të ndryshme. Ata që kanë qenë jashtë Kosovës, por të lidhur ngushtë me ngjarjet dhe përgatitjen e luftës në Kosovë, pohojnë se Zahiri nuk ka pasur dijeni. Ata që kanë qenë në Kosovë me Zahirin pohojnë se në dy ditët e fundit i ka ditur arrestimet që kanë ndodhur në Kosovë dhe mes tyre edhe arrestimin e një njeriu të veçantë dhe shumë të vyer. Nuk ka dhënë asnjë emër, por gjithçka i ka bërë shokët e tij të mendojnë, natyrisht më pas, se fjala kishte qenë për Naitin. Po ashtu, njëri nga njerëzit e afërm të Zahirit në atë kohë, me të cilin kishin bërë së bashku udhëtimin e fundit Kosovë-Shqipëri-Kosovë në fundin e dhjetorit 1966, dhe kthimin në mesin e janarit 1997, Qerim Kelmendi “Dema”, ka shënuar se në bazën ku ka qenë ai i është dhënë urdhri të kalojë në ilegalitet më të thellë. Kërkesës së tij që “do të largohem pasi të jetë lajmëruar Zahiri për arrestimin e Naitit”, i janë përgjigjur se kjo punë është bërë tashmë.
Është interesant, se në linjat përkatëse, ditën që është arrestuar Naiti, vetëm pak çaste më vonë, pra po atë pasdite, kjo është marrë vesh nga Xhavit Haliti, i cili ka dërguar mesazhin që të gjithë të ikin dikah, duke e pasur fjalën posaçërisht për Zahirin. Mundësia e Xhavit Halitit për të komunikuar me Zahirin ka qenë vetëm nëpërmjet lidhjeve në Zvicër. “Kur është arrestuar Naiti dhe një pjesë e shokëve, katër orë pas arrestimeve jemi informuar, meqenëse kam qenë drejtues i sektorit të veçantë. Me shokët e Llapit ne kemi pasur divergjenca rreth futjes së I. A. në këto çështje. Zahiri ka qenë trim, ai ka bërë punë të mira. Në orën shtatë ose tetë të darkës jam informuar që është burgosur Nait Hasani. Dhe është kërkuar prej meje që të njoftoj Abazin (Ali Ahmetin) dhe nëpërmjet lidhjes që kishte në Zvicër Zahiri, ta njoftonim edhe atë. Unë e kam njoftuar Abazin dhe në të njëjtën kohë kam folur edhe me Azem Sylën për çfarë kisha bërë”. (Shënime nga biseda me Xhavit Halitin e Grupit të Punës i LPK-së, ngritur për këtë qëllim).
Ndërsa Azem Syla, në bisedë me të njëjtin grup pune, ka nënvizuar se “ndodhi arrestimi i Naitit. Pas dy orëve, nga Prishtina, jam njoftuar unë se është arrestuar Nait Hasani, dhe menjëherë kam porositur që të lajmërohen të gjithë shokët, sido që të jetë e mundur, dhe sidomos kam porositur për linjën e Llapit, se shokët e tjerë, nëpërmjet lidhjeve të tjera, kanë pasur mundësi të lajmërohen, kurse linja e Llapit ka mbajtur lidhje të drejtpërdrejta me shokët në Zvicër, Abazin dhe I. Abdullahun. Pra, unë jam njoftuar për dy orë, e kam thirrur Zekën, i kam thënë që të bisedojë me Abazin dhe të lajmërojnë Ismetin (pseudonimi i Zahirit). Më vonë kam pyetur se “a janë mirë shokët?”, pra a janë lajmëruar shokët. Më kanë thënë se janë mirë, mirëpo kam dyshuar prapë se më erdhi informata se Zahiri ka disa ditë që po e kërkon në telefon Naitin dhe ky i fundit nuk i përgjigjet. Po e thërrasin e nuk ka lidhje. Këtu edhe mund të dyshoj, se kjo ka qenë edhe një ndër shkaqet e tjera që ka ra në sy Zahiri nga UDB-ja dhe pastaj janë bërë përcjelljet, deri tek vrasja”.
Mirëpo, sado i drejtë që është konstatimi i A. Sylës, përsëri ndjekja ka qenë më e hershme. Por ajo që është e dukshme, qëndron në faktin se anëtarët e sektorit të veçantë të LPK-së, që ishin njëkohësisht edhe anëtarë të Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së, porsa kanë marrë lajmin e arrestimit të Naitit, kanë vënë në lëvizje të gjithë ata mekanizma që mendonin se do të ishin të vlefshëm. Xhavit Haliti ishte informuar nga Azem Syla, i cili si dukej ishte informuar nga Xheladin Gashi “Plaku”, i cili kishte qenë në të njëjtën pasdite me Nait Hasanin dhe të fejuarën e tij, tani bashkëshortja, Fatmire Zogu. Pas drekimit në lokalin “Fjala” në Prishtinë, “Plaku” kishte shkuar në banesën e Naitit për ta pritur atë, ndërsa Naiti në lagjen “Dardania” për të përcjellë Fatmiren deri tek banesa e saj, ku do të merrte disa gjëra. Gjatë kësaj pritjeje vjen edhe kidnapimi e zhdukja e përkohshme në burgjet serbe e Naitit. “Plaku” mëson për zhdukjen dhe si duket ka lajmëruar Azem Sylën, nëpërmjet të cilit lajmi shkon tek Xhavit Haliti, drejtues i sektorit të veçantë të Lëvizjes Popullore të Kosovës. Mundësia për të komunikuar me Zahirin, ose më saktë, njëra nga mundësitë, ka qenë Zvicra. Kjo nëpërmjet lidhjes që kishte lënë aty Zahir Pajaziti. “Unë e kam dërguar informatën tek njeriu i lidhur me të, Ismet Abdullahu, thotë Xhavit Haliti, por me sa kam marrë vesh, informata nuk ka shkuar në vendin përkatës”. Xhavit Haliti ka bërë edhe lajmërimin e Ali Ahmetit, i cili ka pasur lidhjet e dyanshme me Zahirin. Në bisedën e zhvilluar me A. Ahmetin, në vitin 1998, kur ishte ngritur grupi i punës për verifikimin e ngjarjes, është thënë nga ai se, “nga ana ime është bërë lajmërimi i Ismet Abdullahit dhe i shokëve të tjerë, dhe kam pasur edhe atëherë mendimin se informata duhej të kishte shkuar tek Zahiri. Ngjarjet ndodhën pastaj shumë shpejt dhe nuk u arrit te kontaktohej më me të”.
Në ditën e 31 janarit 1997, rreth orës dymbëdhjetë, në takimin e tij të fundit me shokët, sipas dëshmisë si Isak Shabanit, i gjykuar dhe dënuar më pas me dhjetë vite burgim, në të njëjtin gjykim me Nait Hasanin, Zahiri i informoi se “ishte burgosur një shok i tij me shumë rëndësi, por nuk besoj se do të rrezikohemi, pasi është një njeri shumë i vendosur”. Pastaj ai urdhëroi disa nga shokët e tij, mes të cilëve edhe Ilir Konushevcin, të cilët kishin marrë pjesë në atentatin e organizuar ndaj rektorit të dhunshëm serb të Universitetit të Prishtinës, që të kalonin në ilegalitet të thellë, të paktën për disa kohë. Nuk duhet harruar se është data 31 janar dhe kishte tashmë gjashtë ditë që kishte filluar vala e madhe e arrestimeve. Pra, për të gjithë pjesëtarët e Grupit Operativ të Llapit, sidomos të njësiteve të saj në Prishtinë, posaçërisht të njësitit “Kobra”, ishte e qartë se ngjarjet po zhvilloheshin me shpejtësi dramatike dhe se ishin para një goditje të ndjeshme të pushtetit serb. Ajo që nuk pritej, sepse kishte qenë e pabesueshme, do të qëndronte në vrasjen e Zahirit. Pa asnjë dyshim, në vetëdijen e tyre, Zahiri kishte qenë i paprekshëm.
Ndërsa Edmond Hoxha ka ditur për arrestimet masive që po ndodhnin, sidomos në radhët e lëvizjes studentore. Duke qenë vetë student, për më tepër i organizuar në lëvizjen ilegale, ai ka ditur më shumë se kaq. Edmondi, sipas dëshmisë së motrës së tij, e ka ditur dhe e ka pritur se fushata e arrestimeve do të shtrihet më tej në lëvizjen studentore, ka ndjerë rrezikun e arrestimit të tij, është përpjekur të shoshitë dhe të marrë informata për gjendjen e krijuar në Junik dhe në Prishtinë. Në të njëjtën kohë, ka qenë i vetëdijshëm se mund t’i ndodhte të vritej.
AJO QË KISHIN DITUR PËR ARRESTIMET EDMOND HOXHA DHE HAKIF ZEJNULLAHU
Në orën 16 të 30 janarit 1997, Edi shkoi në shtëpinë e motrës së tij. Ajo kujton se “Filluam të pimë çaj dhe Edi foli si me vete:
- “Rrezik është”.
- E pse , i thashë, po thue ashtu?
-Ah Lume, situata është e vështirë, i kanë burgosur disa djem dhe mund të burgosin të tjerë. Pastaj iu drejtua Nevruzit, duke u ruajt prej meje se mos e dëgjoj, se a m’i mban dy shokë për disa ditë, pasi duhet të ruhen. Hakif Zejnullahu, po ashtu, ka ditur për arrestimet. Si njeriu që zëvendësonte Zahirin, kur ai nuk ishte në Kosovë, dhe që kishte qenë ndër drejtuesit kryesorë në atentatin ndaj rektorit serb të Universitetit të Prishtinës, ultranacionalistit Papoviq, Hakifi e dinte po ashtu se vala goditëse e policisë serbe mund të vinte deri tek ai.
Më 27 janar 1997, paradite, Edmond Hoxha thërret ne telefon tek tezakja e tij, Safete Hadergjonaj, që ishte e lidhur ngushtë me lëvizjet ilegale. E porosit t’i thotë Beqës që të shkojë në Junik për të marrë vesh se mos ka pasur kontrolle policore në shtëpinë e tij. I thotë se ata të shtëpisë nuk duhet të dinë gjë rreth kësaj çështjeje, por as nuk duhet të dinë se kush e ka dërguar Beqën atje, sepse do të frikësohen. Të nesërmen, më 28 janar, ai telefonon përsëri, dhe pasi informohet se në shtëpinë e tij nuk ka asgjë të re, pra nuk ka pasur kontrolle policore, ndjen një farë lehtësimi. Kjo është telefonata e fundit me Safete Hadergjonajn, por edhe e dhëna e parë e mendimit të tij për çfarë mund të ndodhte.
ÇFARË THONË LUMJA DHE NEVRUZI, E MOTRA DHE DHËNDRI I EDMOND HOXHËS?
E dhëna tjetër vjen nga e motra, Lumja, dhe është më e afërt në kohë me ditën e betejës së tyre të 31 janarit. Kjo ndodh një ditë përpara, më 30 janar, afërsisht njëzet e katër orë para vrasjes. Në orën 16 të 30 janarit 1997, Edi shkoi në shtëpinë e motrës së tij. Ajo kujton se “Filluam të pimë çaj dhe Edi foli si me vete: “Rrezik është”.
- E pse, i thashë, po thue ashtu?
-Ah Lume, situata është e vështirë, i kanë burgosur disa djem dhe mund të burgosin të tjerë. “Pastaj iu drejtua Nevruzit (dhëndrit - shënim i autorit), duke u ruajt prej meje se mos e dëgjoj se a m’i mban dy shokë për disa ditë, pasi duhet të ruhen.
Ky reagoi më të madhe: ‘Pashë zotin mor Edi, jo dy, por sa të zë kjo shtëpi, i mbaj” dhe e drodhën fjalën që të mos kuptoja unë”.
Shqetësimi i tij ka qenë i natyrshëm: ai ka ndjerë goditjen, por njëkohësisht ka menduar edhe për kundërgoditjen. Duke qenë pjesë e luftës, këtë kundërgoditje ai mund ta bënte vetëm nëpërmjet luftës. Një gjë të tillë ata kishin vendosur ta bënin në mbrëmjen e 4 shkurtit 1997, ditën e martë, në disa pika të Kosovës. Fillimisht ishte menduar për organizimin e aksioneve, në disa pika njëherësh, më 2 shkurt, ditën e diel. Fjalët e fundit, që Edmond Hoxha i ka thënë para se të ndahej prej motrës së tij, të enjten e 30 janarit, rreth orës 19, janë krejtësisht të sakta: “Lume, ke me ja ndie krismën në këto dy ditë, por mbylle derën se po bën mërdhiet”. Ishte pragu i ndarjes së tyre, ai ishte duke zbritur shkallëve, duke shikuar pas dhe duke çuar dorën lart si përshëndetje. I tillë ka mbetur ai në kujtesën e motrës së tij. Nuk besoj se mund të ketë kujtesë më të bukur.
PËR TË SAKTËSUAR TË VËRTETËN RRETH KËSAJ NGJARJEJE, NGA KUSH ISHTE NGRITUR NJË GRUP I VEÇANTË PUNE?
Hakif Zejnullahu, po ashtu, ka ditur për arrestimet. Si njeriu që zëvendësonte Zahirin, kur ai nuk ishte në Kosovë, dhe që kishte qenë ndër drejtuesit kryesorë në atentatin ndaj rektorit serb të Universitetit të Prishtinës, ultranacionalistit Papoviq, Hakifi e dinte po ashtu se vala goditëse e policisë serbe mund të vinte deri tek ai, pasi, në një mënyrë ose në një tjetër, makina që kishte shërbyer për atentatin ishte e lidhur me njerëzit e grupit ilegal të Prishtinës, sidomos me Ilir Konushevcin.
Faktet e mëvonshme do të tregonin se ai kishte pasur të drejtë, por jo për kohën kur kishte filluar survejimi i tyre. Fotografitë që iu treguan Nait Hasanit, kur ishte i arrestuar, të cilat ishin të realizuara me teleobjektiv në vende të ndryshme, zakonisht brenda Prishtinës, në rrugët apo në lokalet e saj, do të dëshmonin se ndjekja kishte qenë më e hershme se janari i vitit 1997. Të paktën disa muaj më e hershme. Askush sot nuk mendon se gjithçka ka qenë e rastësishme, se rënia e tyre në pritë ishte një rast fatkeq e fatkob. Vitet që kanë shkuar e kanë bërë këtë vrasje të trefishtë, e para e këtij lloji në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, edhe më të dhimbshme, sepse kohës që erdhi i mungoi fjala, autoriteti i tyre, por njëkohësisht edhe më dyshuese.
Ndodh nganjëherë, që në një organizëm ilegal, luftarak, i cili është në formësim dhe strukturim e sipër, të ndodhin edhe prita të rastësishme, të ketë nga ato raste kur e keqja është e pallogaritur, dhe rënia, më shumë se gjithçka tjetër, të jetë një nga rastësitë e shumta të jetës. Por, në këtë vrasje të trefishtë nuk është e njëjta gjë. Duke qenë e dhimbshme, ajo ka zgjuar pikëpyetjet e veta, të cilat herë janë fashitur dhe herë janë rizgjuar, por që kurrë nuk kanë reshtur.
Dyshimin se rënia e tyre nuk ka qenë e rastësishme e kam dëgjuar për herë të parë nga Hashim Thaçi, në njërën nga mbledhjet e Këshillit të Përgjithshëm të Lëvizjes Popullore të Kosovës. Duke qenë se ai ishte vetë njëri nga drejtuesit e lëvizjes ilegale çlirimtare, atë e brente dyshimi se mos kishte ndodhur rrjedhje nga radhët e organizuara.
Në materialin e tij, të përgatitur në emër të Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së, në prill të vitit 1998, mes të tjerave Hashim Thaçi nënvizonte se “si pasojë e vëzhgimeve të shërbimit të sigurimit serb, brenda dhe jashtë, dhe duke përfituar nga argumentet e lartpërmendura, në fund të janarit dhe në fillim të shkurtit ndodhën arrestime në radhët tona. U arrestuan disa shokë. U vra Zahir Pajaziti, Edmond Hoxha, Hakif Zejnullahu dhe më vonë u mbyt në tortura Besnik Restelica. Kërkojmë që të sqarohet nga kryesia e degës së LPK jashtë vendit se kur dëgjuan ata për këto arrestime dhe si u bë informimi i shokëve. Argumentet dhe kundërargumentet të diskutohen hapur dhe në mënyrë konstruktive, për hir të punës, të luftës dhe të gjakut të dëshmorëve. Këtë ua kemi për detyrë dëshmorëve, sepse është një e dhënë se Zahir Pajaziti u informua për arrestimin e Naitit dy ose tri orë para se të nisej për rrugë…”.
Fakti se Lëvizja kishte pasur disa herë goditje të rënda, njëra prej të cilave në vitin 1993 kishte qenë ndër më të rëndat, dhe ishte analizuar gjerësisht në strukturat drejtuese të organizatës, kjo mund të sillte dyshimin, nganjëherë të natyrshëm, se e njëjta gjë mund të ndodhte përsëri. Nëse do të kishte qenë kështu, pra nëse rrjedhja do të kishte qenë nga brenda radhëve, atëherë duhej bërë kujdes i jashtëzakonshëm, pasi në kohën kur është ngritur me forcë ky dyshim, lufta kishte filluar dhe vetëm mendimi se brenda radhëve mund të kishte bashkëpunëtorë të shërbimit të fshehtë serb, do të kishte qenë tmerrësisht i dëmshëm, pa folur pastaj për tjetrën, nëse do të kishte qenë e vërtetë. Hashim Thaçi kishte qenë njëri ndër drejtuesit e organizatës, të cilët, në takimet e tyre në vitin 1993 dhe 1994, kanë analizuar gjerësisht shkaqet e arrestimeve të ndodhura pas Mbledhjes së Përgjithshme të LPK në vitin 1993. Për të saktësuar të vërtetën rreth kësaj ngjarjeje, sidomos në përgjigjen e pyetjes nëse kishte pasur rrjedhje në radhët e organizuara, nga Këshilli i Përgjithshëm i LPK-së, dega jashtë vendit, është ngritur një grup i veçantë pune, në përbërje të të cilit ishin Bedri Islami, kryetar i grupit, Sejdi Gega dhe Naser Idrizi. Para këtij grupi, veç të tjerave, është ngritur edhe pyetja: Çfarë qëndron pas vrasjes së trefishtë në Pestovë? Cila ka qenë mundësia e tradhtisë dhe e prerjes në besë të tyre? A kanë ditur të ruajnë konspiracionin e domosdoshëm në një luftë ilegale vetë drejtuesit dhe pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, sidomos në Prishtinë? A është e mundur që të jetë gjithçka pronësi e përgjimit të zakonshëm të bisedave telefonike apo ka diçka më shumë se kaq? A mund të ishim para një sprove të hidhur se gjurmimi kishte qenë ndryshe nga sa mendohet, ka qenë, thënë haptas, mbi bazën e një ose disa denoncimeve, të cilat, si çdo lloj denoncimesh në botë, kanë edhe denoncuesit e vet. Si është shkuar drejt një pikëvrasëse…
Grupi i punës, për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve dhe çështjeve të tjera që janë shtruar në atë kohë, mblodhi materialet e dërguara me shkrim nga Emrush Xhemajli, Muhamet Kelmendi, Ramadan Avdiu, Adnan Asllani, Ibrahim Kelmendi; u regjistruan takimet me Fazli Veliun, Ali Ahmetin, Bilall Sherifin, Xheladin Gashin, Adnan Asllanin, Ramiz Lladrovcin, Shaban Mujën, Gafurr Elshanin; u bënë biseda me Fehmi Lladrovcin dhe Shaban Shalën; janë zhvilluar biseda dhe incizuar me Xhavit Halitin- “Zeka” dhe Azem Sylën, “Daja i vogël”; janë bërë takime të veçanta me Hashim Thaçin, Bardhyl Mahmutin, Jashar Salihun; janë konsultuar materiale arkivore të Këshillit të Përgjithshëm të Lëvizjes Popullore të Kosovës, letra e Ilir Konushevcit, e Abedin Rexhës dhe e Rexhep Selimit; një material i paraqitur nga Qerim Kelmendi- “Dema”, dërguar për grupin e punës, si dhe materiale të tjera. Të gjitha këto materiale vazhdojnë të jenë në arkivin e organizatës.
CILI ISHTE KONKLUZIONI I GRUPIT TË PUNËS?
Konkluzioni i Grupit të Punës, i miratuar pastaj në mbledhjen e Këshillit të Përgjithshëm të LPK-së, në qershorin e vitit 1998, me disa shkurtime, do të jepet në vazhdimin e kapitullit të Enigmës së vrasjes… Por, mund të thuhet se: Përgjimi i Zahirit ka qenë sigurisht shumë më i hershëm se fillimi i janarit i vitit 1997. Kthimi i Zahirit në Kosovë, më 20 janar të këtij viti, bëhej në pikun e përgatitjeve të mëdha të shërbimit të sigurimit serb, për valën e madhe goditëse të arrestimeve. Në dhjetë ditë, Zahiri nuk mund të kishte folur me askënd, aq të besuar, saqë mund të tregonte dëshminë e tij në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Përkundrazi, ai ka qenë shumë i heshtur. Shumë trim, shumë i heshtur dhe shumë i vendosur. Tek këto do të kthehemi më vonë. Ky ishte fillimi i kapitullit të enigmës së vrasjes. tek ky kapitull do të kthehemi edhe në fund të këtij fejtoni.
Të tre djemtë, në një mënyrë ose në një tjetër, janë dëshmues të tri majave, me aktivitetin e tyre, lidhjet që kishin, strukturat ku bënin pjesë, mendimin politik dhe forcën organizative. Ata, duke qenë prelud i lirisë së Kosovës, ishin njëkohësisht edhe thelbi i asaj që do të vinte. Në fund të fundit, ata ishin themeli i së ardhmes dhe duke qenë të denjë për të mbajtur një mision të tillë, ata u bënë shëmbëlltyrë. Të tre kanë të përbashkëtat dhe të veçantat e tyre. Kanë hyrë në lidhjet e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës jo në të njëjtën kohë dhe jo nëpër të njëjtat rrugë; kanë pasur rrugëtime të ndryshme për të ardhur në ditën e janarit të vitit 1997; ëndërrime të ndryshme. Edhe si karaktere kanë qenë disi të ndryshëm: Zahiri ishte impulsiv, fjalëpakë dhe shprehës; Edmondi ishte meditues, i qetë dhe ëndërrues që dinte të dëgjonte; Hakifi ishte i qetë, dhe praktik. Ata plotësonin deri diku njëri-tjetrin, mbartnin vlera të shumë prej shokëve të tyre dhe të strukturave që përfaqësonin, ndaj edhe ishin të denjë për të qenë, me jetën dhe me vdekjen e tyre, preludi i lirisë së Kosovës. Janë gjashtë enigma që duhen filluar të sqarohen: e mohimit, e njohjes, e takimit, e udhëtimit, e gjurmimit dhe e vrasjes. Dhe në vend të përmbylljes është një poemë. Secila prej enigmave ka lidhje me njëra-tjetrën dhe të gjashtat së bashku, aq sa kanë lidhje me personazhet realë të këtij libri, aq kanë lidhje edhe me vetë jetën, historinë, rrugëtimin e të tjerëve.
A nuk është e drejtë të dihet përse u mohua aq mjerisht dhe egërsisht Ushtria Çlirimtare e Kosovës, dhe përse tri familjet e mohuan ngushëllimin që u dërgoi Ibrahim Rugova pas vrasjes së bijve të tyre? A nuk është e drejtë të dihet më shumë për enigmën e gjurmimit, sepse deklarimet e bëra pas ngjarjes, duke përcaktuar qartë rolin, detyrën dhe misionin e Zahir Pajazitit, bëjnë të qartë mirëfilli se policia dhe shërbimi i fshehtë serb e dinte mirëfilli se cilin po ndiqte? A nuk duhet folur për enigmën e njohjes dhe të takimit, sepse Edmond Hoxha nuk u ndodh rastësisht në të njëjtin udhëtim me Zahirin dhe Hakifin, udhëtim për të cilin, pa dëshmuar për emrat, e kishte bërë të ditur një ditë më parë. Pra, nuk kishte qenë një takim i rastit, por diçka e përgatitur dhe e përgatitur disi me ngutë, pasi Zahiri sapo ishte kthyer. Se lidhet udhëtimi i tyre me Komunikatën nr. 30 të Shtabit Qendror të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, se ata “… ishin rrugës për një detyrë të veçantë”. A nuk duhet folur për enigmën e gjurmimit, sepse gjurmimi i asaj nate nuk ka qenë thjesht e vetëm arrestimi i tre ilegalëve apo vrasja e tyre, por shumë më tepër se kaq dhe në cilin moment policia serbe ka vendosur se nuk duhej pritur më… Sepse Zahiri mund të arrestohej që në orën 16, në stacionin e autobusëve në Prishtinë, menjëherë pasi ishte ndarë nga Bislim Zogaj- ky i arrestuar sapo ishte ndarë nga Zahiri- e jo të lihej të bënte më tej.
JA ÇKA THA FEHMI LLADROVCI
Në fillimin e shkurtit të vitit 1997, menjëherë pasi u hap lajmi për vrasjen e tre heronjve, njerëzit filluan të udhëtonin drejt familjeve të tyre, jo thjeshtë për t’i ngushëlluar, por edhe për t’u thënë se janë pranë tyre. Në banesën e Xhavit Hoxhës, në Zvicër, kishte shkuar edhe Fehmi Lladrovci, së bashku me Xhevën. Nuk do t’i them të gjitha ato që u thanë asaj dite. Ndeja të tilla shpeshherë i ngjajnë njëra-tjetrës. Ndoshta më shumë se gjithçka kishte dhimbje që të çonte drejt përballjes. Ishte një moment, kur dhoma kishte rënë në një heshtje të pazakontë. Por, vetëm derisa foli Fehmi Lladrovci. Ka të dhëna që të çojnë në përfundimin se policia serbe e ka ditur udhëtimin e tyre, rrugën që do të bënin, prandaj prita ka qenë e ngritur më parë dhe familjet rreth e rrotull kanë pasur secila në derën e tyre një milic serb. Natyrisht nuk mund të sqarohen të gjitha. E rëndësishme është të fillohet, jo për ndjenjën e rrënimit, por të vërtetës. Sepse duke dëshmuar për gjashtë enigma, njëkohësisht është qartësisht e kuptueshme se i gjithë ai aksion i madh policor serb, vrasjet makabre, nga të gjitha anët, nuk janë bërë për njerëz të zakonshëm. Nëse herë pas here unë do të ndalem më shumë e më gjerësisht në figurën e Edmond Hoxhës, kjo nuk ka lidhje me njohjen time të hershme me familjen Hoxha, nuk ka lidhje me asgjë tjetër, veç faktit se, duke qenë më i riu ndër viganët, i lindur nga pikëtakimi i Shqipërisë londineze me Kosovën, ai ka pasur në vete gjithnjë misterin e rinisë së tij të hershme, ndërprerë përgjakshëm në thyerjen e ditës dhe fillimin e natës së 31 janarit. Më është dashur ta them këtë mesfjalë, sepse, duke qenë gjatë luftës drejtues i Lëvizjes Popullore të Kosovës, kam pasur më shumë mundësi të njihem me disa të vërteta, të cilat ose nuk janë thënë deri më tash ose janë thënë gjysmë, ose, çfarë është më e keqja, janë thënë mbrapshtë. Më është dhënë rasti të kem në arkivin e organizatës shumë gjëra të vyera, disa kaseta magnetofoni me zërin, porositë dhe kujdeset e viganit të kombit Adem Jashari dhe shokëve të tij, pjesë të procesverbaleve të mbledhjeve të para të përgatitjes së luftës, analizat e zhvilluara rreth arrestimeve të ndodhura në vitin 1993 dhe materialet e mbledhura rreth vrasjes se 31 janarit, letra të dëshmorëve, letërkëmbime të bëra me përfaqësues të lartë të shtetit shqiptar, dëshmi të dhëna prej tyre. Arkivi i organizatës nuk është ruajtur për t’u botuar një ditë… ai ka qenë i domosdoshëm për kohën, ka edhe vlerat e së ardhmes.
Vazhdimi i një ngjarjeje
Disa prej materialeve që ndodhen në arkivin e organizatës unë do t’i bëj të njohura, ashtu si edhe disa të dhëna nga shteti shqiptar. E kam menduar prej kohe këtë libër. Do të doja që të ishte vazhdimi i një ngjarjeje, të cilën po e tregoj më poshtë. Në fillimin e shkurtit të vitit 1997, menjëherë pasi u hap lajmi për vrasjen e tre heronjve, njerëzit filluan të udhëtonin drejt familjeve të tyre, jo thjeshtë për t’i ngushëlluar, por edhe për t’u thënë se janë pranë tyre. Në banesën e Xhavit Hoxhës, në Zvicër, kishte shkuar edhe Fehmi Lladrovci, së bashku me Xhevën. Nuk do t’i them të gjitha ato që u thanë asaj dite. Ndeja të tilla shpeshherë i ngjajnë njëra-tjetrës. Ndoshta më shumë se gjithçka kishte dhimbje që të çonte drejt përballjes. Ishte një moment, kur dhoma kishte rënë në një heshtje të pazakontë.
FOLI FEHMI LLADROVCI:
- Më dëgjo o Xhavit Hoxha, po ta jap besën e burrit, mos më thënçin në emër, me këto duar do ja marr hakun Edmond Hoxhës e shokëve të tij.
Tre muaj më pas, në majin e vitit 1997, Fehmiu dhe Xheva, së bashku me një grup shokësh u nisën për në Kosovë dhe ranë në pritën ku u vra Luan Haradinaj. Në fillimin e marsit 1998, ai u kthye përfundimisht në Kosovë dhe nuk e kishte harruar fjalëdhënien e tij. Sepse Fehmiu, duke qenë një ndër burrat më të rrallë të Kosovës, ishte edhe simbol i njeriut fjalëmbajtës. Kam menduar pastaj se, duke marrë hakun e Edmondit, ai kishte bërë detyrën e tij prej luftëtari dhe se, edhe unë duhej të bëja detyrën time; në fund të fundit një libër për dëshmorët është njëkohësisht edhe një hakmarrje ndaj mizorive dhe dhunës serbe, është si t’u thuash vrasësve dhe denoncuesve se heronjtë janë të përjetshëm. Më i riu prej tyre ishte Edmond Hoxha. Kishte lindur në Junik, në familjen atdhetare të Hoxhajve të Junikut të fisit Morinë. Ishte një ditë e premte, 10 tetor 1975, dhe po të njëjtën ditë u vra, të premten, 31 janar 1997. Lindi në orën pesë të mëngjesit, pas shtatë motrave, u vra afërsisht në orën pesë të mbrëmjes, duke lënë pengun e ikjes së tij në sytë e shtatë motrave. Pra, ishte vetëm 21 vjeçar. Student i shkencave politike. Pak ëndërrimtar si krejt brezi i të rinjve. Shumë i vendosur për të bërë më të mirën e mundshme. Zakonisht flet në fjali të shkurtra, aq sa të duket sikur nuk ka folur. Vetëm kur është fjala për Kosovën, flet më gjatë dhe i thotë motrës së tij, Lumes, se “pa e bërë veten të vdekur nuk mund të bësh diçka për Kosovën, e kur e qet veten, pra kur nuk të dhimbet jeta, e ke mundur frikën”. Nuk është në natyrën e tij të flasë kaq gjatë e prandaj, përsëri hesht. Mendon se ka një rrugë të hapur nga stërgjyshi i tij i largët Ymer Hoxha, për të ardhur më afër në kohë, tek gjyshi Avdyl Hoxha e për të qenë krejt afër rrugës së të atit dhe të vëllait, Xhavitit. Nëse një rrugë ndiqet nga disa breza, kjo do të thotë se ajo rrugë jo vetëm është hapur, por edhe është shtruar. Duhet vetëm të ecësh në të dhe të bësh pak më tej se ata që shkuan. Cilido brez e ka bërë këtë. Edmondi mendon se është koha e tij. E mendon këtë krejt natyrshëm, si diçka tepër të zakonshme. E di që është rrugë tepër e vështirë, sepse është një kohë e vështirë, si çdo kohë pushtimi; më e pakta është rruga që të çon drejt burgjeve politike, ku ishte i vëllai i tij; por të çon edhe drejt vdekjes, si ishin vrarë disa nga të parët e tij. Mes dy rrugëve, prehjes dhe qëndresës, ai zgjedh të dytën. Mendoj se nuk kishte se si të ndodhte ndryshe. Rrugën e kishin hapur disa breza të kullës së Junikut, ai nuk mund të ndërronte trasenë e saj vetëm po të ishte bukëshkalë. Nuk ishte i tillë. Kishte marrë prej të gjithëve atë që i duhej dhe do të bënte më tutje. Rebelimi i tij kishte filluar nga arsyeja. Jo nga dëshira. Ishte rebelim ndaj shkaut, jo sepse ishte i tillë, por sepse regjimi i tij ishte vrasës. Ishte derdhur aq shumë gjak, saqë shumëçka ishte thyer. Përgjakja kishte qenë e rëndë dhe askush nuk e do gjakosjen. Edmond Hoxha ishte njëri prej atyre që ishin gati të derdhnin gjakun e tyre, por që nuk e donin gjakosjen. E dinte, po ashtu, se nuk kishte rrugë tjetër- kjo ishte arsyeja. Edmond Hoxha ishte një djalë i gjatë, i hijshëm, ende i ri për të qenë i ngarkuar me halle, dhe njëkohësisht “tepër i vjetër” për hallet që kishte menduar të merrte mbi vete. Si e shkrova, ishte një djalë i heshtur. Flokët i hidhte pa ndonjë kujdes të veçantë, nganjëherë në anën e djathtë; koka ishte paksa e zgjatur përmbrapa, kishte një shikim të qetë, vëllai i dëshiruar i motrave, ngaqë më i madhi, Xhaviti, e kishte shkuar një pjesë të rëndësishme të jetës së tij larg shtëpisë, pra larg motrave dhe prindërve. Përgjithësisht Edmondi dëgjonte me vëmendje të tjerët kur flisnin, e kjo ndodhte jo vetëm me më të moshuarit, por edhe me moshatarët e tij. Ishte i zhvilluar fizikisht, si dukej ishte ngutur për të qenë i tillë duke e parandier se po vinte koha e tij. Trupi i tij ishte muskulor, por jo deri në kthimin e muskulozitetit në mani; krahët i kishte të gjatë, kjo duket edhe nga një fotografi e tij në Lezhë, me shpatën e Skënderbeut në dorë, kishte diçka shumë tërheqëse në shikimin e tij e ndoshta kjo e kishte bërë një ilegale të hershme, Gjyle Krasniqin, e njohur si “Shota e Llapit”, t’i thoshte se “ne nuk e jetuam rininë tonë, ti duhet ta jetosh rininë tënde”.
ÇFARË ËSHTË EDMOND HOXHA NË KUJTIMET E ATYRE QË E KANË NJOHUR?
Ai kishte marrë shumë gjëra nga bjeshkët e Junikut ku kishte hedhur shtat, por njëkohësisht kishte filluar të merrte edhe nga Prishtina e Durrësi. Më pas, Prishtinës do t’i bëhej njëri ndër studentët simbol të saj, ndërsa në Durrës do të kishte afërsinë e disa prej njerëzve që do të përgatitnin apo drejtonin luftën çlirimtare. Në kujtimet e të gjithëve atyre që e kanë njohur, Edmond Hoxha ka ngelur një djalë i qetë, tepër i afërt, disi i ndrojtur kur është i pranishëm në bisedat e të rriturve, më tepër i prirë për të dëgjuar, se sa për të folur, me një të kuqe të lehtë të fytyrës, zakonisht shumë i afrueshëm për të tjerët dhe i gatshëm për të qenë pranë. Edmondi zakonisht nuk fliste gjatë, përpiqej të gjente mes fjalëve atë që ishte më e domosdoshme për të thënë dhe që duhej thënë, të tjerat i linte në heshtje, sikur të kishte pas vetes drojën se deri ku duhej folur. Zakonisht nuk e mbajnë mend në biseda të gjata, si duket e kishte ndjerë se punët që i takonin të bënte në fare pak vite nuk do të kishin as kohë dhe as vend për fjalë të shumta. Ai gjithçka që do të kishte, do e përmblidhte në vetëm fare pak kohë, në të cilën pjesa më e madhe do t’i takonte lëvizjes, ecurisë së gjërave, përpjekjeve për të bërë diçka, për të dalë nga riciklimi i mbylljes në vete. Ai ishte njëri nga të rinjtë që ishte mërzitur prej fjalëve, ashtu si mërzitet njeriu nga një lëngatë e gjatë. Nëse ai do të kishte qenë në jetë deri në fillimin e terrorit të vitit 1997, me siguri do të ishte në mesin e prijatarëve të demonstratës së njohur studentore dhe në radhët e studentëve luftëtarë. Jam i bindur për këtë nga dy fakte, të cilat, natyrshëm, kanë lidhje me njëra tjetrën.
Fakti i parë: Njëri ndër drejtuesit e njohur të lëvizjes studentore, Driton Lajçi, duke shkruar për Tubimin Përkujtimor me rastin e vrasjes së studentit Edmond Hoxha, shënimin e tij publicistik “Vdekje krenare” do e mbyllte me mendimin e qartë se “Edmondi filloi studimet për të mos i mbaruar, për të, aty mbeti dëshira për t’u bërë jurist i diplomuar. Ai vdiq, por nëse ka vdekje krenare, kjo kësaj here i takon Edmond Hoxhës”.
Së dyti, disa nga miqtë më të afërt studentë të Edmond Hoxhës, menjëherë pas fillimit të luftës, ndërprenë studimet dhe u bënë ushtarë ose eprorë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës si Mensur Hoti, Bekim Begolli, Ramë Gjikokaj, Shkumbin Demaliaj, Sami Cacaj, Gëzim Hoxha, të cilët gjithnjë kanë pasur ndjenjën se bashkë me ta dhe me punën e tyre është edhe ajo që kishte vënë Edmond Hoxha. Një mik imi nga Vlora më thoshte dikur se “kur vinte në qytetin tonë ndonjë djalë i bukur, vajzat thoshin “ka ardhur një djalë i bukur si kosovar”. Miku im shtonte edhe diçka tjetër, si për shembull se “ku e kanë gjetur shqiptarët në Prishtinë atë njeri me shall, sikur të mos ishte i tyre”, por unë do të ndalem tek thënia e parë, sepse Edmondi ishte tipik i tillë, si thoshin dikur vajzat e detit për djemtë e hijshëm. Me tipare shumë të rregullta, magjia e tij qëndronte në të qeshurën e veçantë, shumë e lehtë, me një përvijim buzëve. Sikur asgjë të mos mbahej mend prej tij, nga miqtë, shokët, shoqet dhe njerëzit do të kishte mjaftuar vetëm ajo e qeshur e veçantë, disi e tërhequr, me shkëlqimin e jashtëzakonshëm të syve. Është jo e rastësishme se në kujtimin e shokëve dhe të njohurve të tij, Edmondi mbetet njeriu që nxitoi të arrinte vitet e pjekurisë së parë. Ndoshta shumë nga të njohurit e tij, shqiptarë të Kosovës, e kanë parë Edmondin nëpërmjet syve të ilegalëve, sepse ata zakonisht i përkisnin lëvizjeve ilegale, ose nëpërmjet syve të bashkëmoshatarëve të tij studentë. Ka qenë tepër e zakonshme për secilin ilegal, kur e ka njohur për herë të parë, si vëllai i Xhavit Hoxhës, të ketë thënë: “Ah, vëllai i Xhavitit qenke”, dhe një pjesë e emrit të vëllait të tij të ketë kaluar edhe tek Edmondi. Xhaviti ishte njëri nga të burgosurit politikë të grupit të njohur si “Komiteti i Deçanit”, nëpërmjet të cilit kishin kaluar në dëshminë historike të mendimit politik edhe kryengritës të Kosovës shumë emra të njohur si Smajl Haradinaj, Hasan Ukëhaxhaj, Jashar Salihu, Drita Kuçi etj. Pra, donte apo nuk donte Edmond Hoxha, megjithëse ai e donte këtë fakt, njohja e parë e tij me një rreth më të gjerë dhe më të pjekur se brezi i tij, do të ishte, për shumë vite, nëpërmjet emrit të vëllait të tij dhe kjo, po ashtu, donin apo nuk donin njerëzit, do të ndikonte në perceptimin e figurës së tij.
KA MË SHUMË REPRESION NGA REGJIMI SERB, KISHTE THËNË EDMOND HOXHA
Të ruhemi, nuk është keq, tha, por jo duke ndenjur në shtëpi. I thashë se duhet të kishte kujdes, sepse ka prindërit, motrat, se Xhaviti është larg Kosovës. Më tha se e gjithë Kosova është kështu, se të gjithë kanë prindër, motra e vëllezër. Mirëpo, dikush duhet edhe të punojë për Kosovën. Studentët në Prishtinë, më tha Edi, janë shumë impulsivë, ndoshta gabojnë ndonjëherë, duke folur më shumë se duhet, por po i ikën koha fjalëve. Si do ta shihte atë një njeri, i cili nuk kishte pasur asnjë lloj lidhje me lëvizjen ilegale, dhe, për më tepër, nuk do të ishte as shqiptar i Kosovës, por një banor i Tiranës, njeri i kulturuar, atdhedashës dhe këtë e dëshmoi më pas me mbështetjen që i dha Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e që në jetën e tij kishte njohur shumë njerëz? Edmondin do ta njihte në një vit aspak të zakonshëm në jetën e Shqipërisë. I jashtmi është gjithnjë më objektiv, sepse, duke mos qenë pjesë e gjërave të ditura, ai ndërton në përfytyrimin e tij atë që ka ndjerë sa kjo është më e saktë.
ÇFARË THOTË FADIL SMAJLI?
Gjithnjë kam dashur të di se si ngrihet në kujtesën e njerëzve të tillë figura e Edmond Hoxhës. Dhe iu drejtova një njeriu në Tiranë, i cili e kishte njohur Edmond Hoxhën, e më pas gjithë familjen e tij, në vitet e kalimit të tij nga rinia e hershme në atë që do të vinte më pas. Fadil Smajli, ish-drejtori i përgjithshëm i Postës Shqiptare, bën dëshminë e njeriut që e ka njohur Edmondin drejtpërdrejt, jo nëpërmjet mendimit politik që ishte krijuar për familjen e tij. Është njeriu që, ndryshe nga shumë të tjerë, ka kaluar nëpërmjet njohjes jetësore tek njohja politike, dhe pikërisht sepse, jo vetëm ai, por gjithë familja e tij kishin një ndjesi të veçantë për Edmondin, ndikoi edhe në përkushtimin e mëtejshëm të tyre. Nga mosha Edmondi mund të ishte vëllai i vogël i Fadil Smajlit. Pra ajo që do të ndikonte do të ishte diçka që nuk kishte lidhje me moshën. Kishin jetuar në dy skaje të të njëjtit truall, pra nuk do të ishte as afërsia e një jete të përbashkët. Ishte diçka tjetër, e cila, edhe pas shumë vitesh, do të mbetej e jetësuar tek Fadil Smajli. Ai më shkruan: “Të falënderoj shumë për poemën ‘Preludi’, kushtuar Edmond Hoxhës dhe shokëve të tij. Dua të të them se vajzat e lexuan dhe u kënaqën shumë, duke e vlerësuar me mendimin e tyre shumë të bukur, duke u nisur edhe nga fakti se ato e kanë njohur personalisht Edin. Ndonëse në moshë të vogël, por u ka mbetur në mendje djaloshi i gjatë, i dashur, buzagaz.
JA SI E TAKOVA PËR HERË TË PARË EDIN.
Një pasdite vere, diku nga fundi i muajit korrik apo fillimi i muajit gusht të vitit 1992, bie zilja, vajza e madhe, atëherë rreth 12 vjeçe, hap derën dhe thotë se është një djalë i gjatë dhe një vajzë e vogël (ishte mbesa e Edit). Më thotë se jam Edi, vëllai i Xhavit Hoxhës, sepse Edin e njihja si emër, por nuk e kisha takuar asnjëherë. E përqafova dhe u ulem. U përshëndetem sipas zakonit dhe bëmë biseda të lira familjare. Më beso, se ai çast, për mua dhe time shoqe, Netin, e vajzat, ka mbetur si një gjë shumë e rrallë, e jashtëzakonshme. E kujtojmë gjithnjë, një djalë, që tani është përcaktuar nga të gjithë, por me një buzëqeshje të hapur dhe krenar, virtyte të veçanta të Edit. Si zakonisht, ditëve të shtuna dhe të diela shkonim në plazh, ku takoheshim me të gjithë të afërmit e Xhavitit. Takoheshim tek shtëpia e tij dhe për atë shtëpi duhet bërë një vlerësim i veçantë, sepse aty kanë marrë rrjedhë shumë ngjarje të Kosovës. Më pas mësova se Edi ishte student në Fakultetin Juridik të Prishtinës. Të gjitha motrat i duan vëllezërit, por motrat e Edit e të Xhavitit ishin diçka më shumë. Një gjë më ka bërë përshtypje; në biseda personale Edi dëgjonte me shumë kureshtje, për çfarëdo që flitej, nuk ndërhynte dhe çdo bisedë mes miqve e shokëve e shoqëronte me buzëqeshje dhe me një shikim shumë domethënës, të cilin unë e kuptova më vonë, sepse, pa folur, me buzagaz, në heshtje, pranonte ose jo, bisedat që bëheshin kryesisht për Kosovën. Një ditë në plazh kisha vendosur ta ngacmoja Edin për problemet e Kosovës. E thirra dhe i thashë të dilnim në një anë, sepse aty kishte shumë njerëz. U larguam disa metra dhe fillova ta ngacmoja: “Në vitin 1981, i thashë Edit, kam qenë me punë në Pukë, dhe në janar të atij viti kam takuar një çift të moshuarish nga Prizreni. Ndërmjet bisedave të tjera ata u shprehën se “Kosova mund të shpëtojë vetëm nga rinia studentore, studentët janë ata që do ta fillojnë luftën për Kosovën”. Dhe si dihet, studentët u ngritën në marsin e vitit 1981. Që nga ajo kohë, i thashë Edit, i kam ndjekur me shumë kujdes ngjarjet në Kosovë, qëndrimet e politikanëve të kohës në Kosovë, të Vllasit, Morinës, Jasharit. Më dëgjoi me shumë vëmendje, ashtu si përherë, i qetë, buzagaz dhe me një vështrim sikur donte të dinte më shumë. I fola edhe për qëndrimin e Shqipërisë së asaj kohe dhe gatishmërinë e saj për të ndërhyrë nëse do të ishte e nevojshme, fjala ishte për vitet 1981 – 1988. Mu duk sikur po më pyeste me shikimin e tij për të ditur më shumë, por edhe sikur ndjeva se kishte diçka që nuk po thuhet. Kur befas më tha të vazhdoj. Unë e ngacmova përsëri. “Edi, çfarë po bën rinia studentore në Prishtinë, se kam dëgjuar se ka filluar të futet frika nga regjimi serb, se të rinjtë po largohen nga Kosova?”.
Më shikoi qetësisht, si përherë, por tash me një shikim tjetër.
- Jo baca Fadil, ne po studiojmë dhe po punojmë, e vjen dita edhe luftojmë.
Punoni, i thashë, por duhet edhe të ruheni.
Të ruhemi, nuk është keq, tha, por jo duke ndenjur në shtëpi. I thashë se duhet të kishte kujdes, sepse ka prindërit, motrat, se Xhaviti është larg Kosovës. Më tha se e gjithë Kosova është kështu, se të gjithë kanë prindër, motra e vëllezër. Mirëpo, dikush duhet edhe të punojë për Kosovën. Studentët në Prishtinë, më tha Edi, janë shumë impulsivë, ndoshta gabojnë ndonjëherë, duke folur më shumë se duhet, por po i ikën koha fjalëve. U takuam përsëri dhe folëm përsëri për Kosovën dhe hallet e saj. Ishte një vit më vonë. “Vazhdojmë të punojmë, më tha Edi, ka më shumë represion nga regjimi serb, por jemi më të organizuar”. Kishte një shikim ndryshe.
LAJMI
Atë natë, 31 janar 1997, kthehem në shtëpi rreth orës 21 dhe menjëherë më thanë se në Kosovë janë vrarë tre vetë. Prita lajmet e fundit dhe dëgjova për vrasjen. Dy ishin të identifikuar, Zahir Pajaziti dhe Hakif Zejnullahu. I treti ishte i paidentifikuar. Ditën e dytë lajmi qe i tmerrshëm. Studenti i paidentifikuar ishte Edmond Hoxha. Nga Juniku. Kisha qenë në shtëpinë e tyre në Junik në vitin 1994. Nuk e harroj atë pritje, megjithëse pushteti serb më urdhëroi të largohesha nga Kosova për njëzetekatër orë. Kam qenë me vëllain e Petritit. Asnjëherë nuk e kishim mësuar emrin e plotë të Edit. Për ne ai ishte thjesht Edi Hoxha. “Merre në telefon Petritin në Zvicër, më thanë. I thashë se nuk ka plumba që të vrasin Edin. Mirë, mirë, po merre Petritin. E mora dhe mësova të vërtetën më të hidhur të jetës sime. Si është e mundur. Gruaja dhe fëmijët filluan të qanin, si edhe unë, edhe tani që po shkruaj këto rreshta…”. Fadil Smalji, njeriu që është përkushtuar për Kosovën, më shkruan më gjatë se kaq. Duke e njohur nga afër, atëherë kur e lexova për herë të parë, mendova me vete se edhe një njeri i fortë si ai mund të ketë plagët e tij, lehtësisht të prekshme. Në këtë rast, plaga e tij ishte një djalë i ri, shqiptar nga Juniku, që kishte trokitur një ditë vere të vitit 1992 në shtëpinë e tij, si vëllai i një të njohuri, që më pas do të bëheshin miq të afërt, dhe që krejt natyrshëm, i kishte bërë vend në jetën e tij, ashtu si njerëzve më të afërm. Edmond Hoxha, njeriu i heshtur, e kishte pasur vetinë të heshtte, dhe kur të vinte koha të flisnin të tjerët për të. Nuk do të jetë e çuditshme që do të jetë bashkëpunëtori dhe miku i Zahir Pajazitit dhe që do të vriteshin bashkë. Ndoshta, më shumë se askurrë ishin bashkuar një grup njerëzish të cilët nuk i kishin në natyrën e tyre fjalët e shumta, rendjen pas tyre dhe pas pëshpërimës së fjalënajës, njerëzit të cilët, krejt natyrshëm, kishin vendosur të bënin detyrën e tyre. Nëse ajo do të ishte e vështirë dhe e rrezikshme, kjo nuk kishte lidhje me përkushtimin e tyre. Ata kishin ardhur me një mision të madh. Koha që do të vinte do të dëshmonte se ata kishin qenë të denjë për të mbartur këtë mision.
A duhej mohuar një djalë i tillë dhe çfarë do të kishte të paqartë tek ai? Kujtojeni në çastin e fundit të ndarjes me motrën e tij, në fillimin e mbrëmjes të 30 janarit 1997, njëzet e katër orë para vrasjes; kujtojeni duke ulur shkallët, buzagaz, me dorën e ngritur lart si përshëndetje dhe natyrshëm do të ndjeni edhe krimin e mohimit. Ky ishte njëri nga tre heronjtë e natës së 31 janarit. Më i riu dhe më i panjohuri. As policia e fshehtë serbe, atë natë kur i vrau, nuk e diti emrin e tij. Ose e mbajti për disa kohë të fshehtë për të shkuar më tej në gjurmët e asaj që kishte ndodhur. Nuk i dihet asnjëherë. Por dihet që ishte më i riu nga të tre, djalë që sapo kishte mbushur të 21 vjetët. Dy të tjerët ishin më të njohur. Zahir Pajaziti ishte po ashtu një djalë i gjatë, por ashtu si kishte të përbashkëta me Edmondin, kishte më shumë të veçantat e tij. Vetia e Zahirit për të mos folur shumë e sidomos për të mos folur gjëra të pabukshme, kishte kaluar, pa u ndjerë, edhe në tiparet e tij. Gjithçka ishte e tërhequr tek ai, mollëzat e faqeve të futura përbrenda, shikimi i syve sikur kalonte nëpërmjet vetes së tij, flokët që përgjithësisht nuk kishin ndonjë vend të caktuar, duart që i lëvizte atëherë kur duhej, sepse përgjithësisht ai nuk fliste me gjeste, ecja e veçantë duke i tundur paksa shpatullat, ndërsa këmbët sikur i nguliteshin në tokë.
CILAT RRUGË KANË ÇUAR DREJT NJOHJES SË EDMONDIT ME ZAHIR PAJAZITIN?
Në të gjitha deklarimet e para zyrtare të Shërbimit Informativ të Ministrisë së Brendshme serbe nuk jepet emri i Edmondit. As në lajmet speciale të dhëna nga radio dhe TV beogradase nuk jepet një gjë e tillë. As në lajmin e dhënë nga Radio Moska, emisioni në gjuhën serbe, tri orë pas ngjarjes, nuk jepet emri i njeriut të tretë që vritet në Pestovë. Vetëm theksohet se është terrorist dhe anëtar i të ashtuquajturës Ushtri Çlirimtare e Kosovës. Të dukej sikur, duke qenë në dijeni të udhëtimit që do të ndodhte dhe të dy personave të parë, Zahirit dhe Hakifit, ata ende nuk kishin dijeni për të tretin që ishte mes tyre. Në ditën e pafundme të 31 janarit të vitit 1997, askush nuk mund ta dinte se në orët e para të pasdites së saj, krejt befasisht, aty ku dita do të thyhej nga nata dhe gjithçka do të fillonte të zhytej në terrinën e pritshme të dimrit, do të ndodhte njëra nga ngjarjet epike të kombit. Kishte disa kohë që ndjehej epizmi në të gjithë Kosovën dhe jo papritmas, megjithëse ende nuk e dinin përse, njerëzit kishin filluar të ndjeheshin disi ndryshe. Kishte diçka që kishte filluar të tjetërsohej për të mirë tek ata, shikimi kishte filluar të bëhej më i qetë, ndriçimi mes syve kishte edhe një fillesë mendimi, hapat ishin më të sigurt, pa e ditur as vetë përse kishin filluar t’i hidhnin, jo ashtu lehtas, fluturimthi, sikur të kishte pasur ujë deri atëherë nën këmbët e tyre ose fjalë që lëviznin nga e premtja në të premte; ndërsa tani toka kishte filluar të ngjizej; zëri i njerëzve ishte më i qetë, me gjithë tronditjen që kishte, pa atë ndjenjën e ankthit, që dashje pa dashe, i kishte shtypur. Kishte disa muaj që gjërat kishin filluar të ndryshonin. Megjithëse askush nuk e kishte thënë krejt qartë shkakun e këtij ndryshimi, përsëri gjithçka ndjehej. Kishte në të vërtetë ende një ankth që rrinte pezull mbi qytetet dhe rrafshinat përreth, kishte ende një mjegull që kacavarej ende mbi rrafshnaltat dhe fillesat e maleve, por, pas shumë kohe, njerëzit kishin filluar të dëgjonin se jo shumë larg kryeqendrës kishin filluar të krijoheshin disa oaze lirie, të quajtura zona të lira, në të cilat, pas mugullimit të parë të mbrëmjes, nuk dukej asnjë këmbë polici serb. Tani, përherë e më shpesh, në bisedat e zakonshme, jo krejt befas dhe jo rastësisht, kishte filluar të hynte një emërtim i ri, i panjohur deri atëherë, Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Fillimisht kishte qenë i paperceptueshëm pranimi i saj. Ajo, siç iu ishte dukur njerëzve, ishte shfaqur fillimisht e ndrojtur, jo se kishte druajtjen e ideve të saj, ajo e kishte tashmë misionin e saj vizionar krejt të qartë. Ishte ngritur shumë mjegull mbi të, ishte hedhur shumë dyshim dhe kjo kishte të bënte pastaj me mëdyshjen e njerëzve. Do të vinte nata e 31 janarit 1997 për të qenë më se e qartë se me çfarë kishte lidhje drejtpeshimi i gjërave që po ndodhnin. Njerëzit kishin për herë të parë tre shembuj të mëdhenj, se ndryshe nga çfarë rridhte nga Velania apo konferencat e shtypit, djemtë që po luftonin ishin djem të Kosovës, nga të gjitha viset e saj; se ata ishin të vendosur të luftonin deri në fund dhe të bënin jetën e tyre truall për ditët e ardhshme të Kosovës dhe se atyre u përkiste e ardhmja. 31 janari ishte dita kur u nda dyshimi nga e vërteta, kur mes hutisë së përgjithshme ishte shkreptima e ditës së fundit të muajit, kur me gjithë dhimbjen dhe megjithëse ata po quheshin nga entet zyrtare, qoftë serbe apo shqipfolëse, si terroristë, pjesëtarë të së ashtuquajturës UÇK dhe drejtues fantazma të saj, varrimi i tyre, fillimisht, ditën e diel, më 2 shkurt, në Llap, dhe të nesërmen në Junik, ishte i madhërishëm. Njerëzit, nëpërmjet aktit të pranisë së tyre në momentin e fundit, sikur donin të kërkonin ndjesë që nuk i kishin besuar më parë. Akti i ndjesës është gjithnjë fisnik.
BEDRI ISLAMI
Vijon...
|
Vërëjtje: Artikujt e botuar në albaniapress.com nuk shprehin domosdoshmërisht mendimet e stafit moderues! |
| Vlerësimi juaj për lajmin |
 |
|
|
|
|
| I keq |
I dobët |
I mirë |
Shumë i mirë |
I mrekullueshëm |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
| Është vlerësuar nga 47 vizitorë |
| Lexuar:
1,923 herë
|
|
|
|
|
|
|
