| TRE USHTARĖT EMBLEMATIKĖ TĖ UĒK-sė (I) |
| Publikuar më 02 shkurt, 2012 nė orėn 02:10 ( ) |
Histori | |
|
|
|
(PJESA E PARĖ)
Nė 15 vjetorin e rėnies sė Zahir Pajazitit, Edmond Hoxhės dhe Hakif Zejnullahut
HYRJE
Mė 31 janar tė vitit 1997, rreth orės 16.30 minuta, pikėrisht nė kufirin mes ditės dhe natės, ndodhi njėra nga betejat e para madhore tė pjesėtarėve tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Rrugės pėr njė mision tė veēantė, siē kishte bėrė tė njohur Komunikata nr.30 e Shtabit Qendror tė UĒK-sė, nė afėrsi tė fshatit Pestovė, tre luftėtarė u ndeshėn me forca tė shumta tė policisė, tė sigurimit tė fshehtė dhe njėsi speciale serbe, tė pėrforcuara me helikopterė dhe tanke. Emrat e tė tre tė rėnėve nė pritėn e 31 janarit tashmė dihen. Ajo qė nuk dihet ende qėndron nė faktin se si ranė ata nė kėtė pritė, e organizuar sipas tė ashtuquajturės ndjekje japoneze, si kishte rrjedhur fillesa e ndjekjes sė tyre dhe ku e kishte gjenezėn e saj? Qė nuk kishte qenė njė ndjekje e rastėsishme, kjo ėshtė tashmė tepėr e qartė pėr tė gjithė. Qė nata e 31 janarit ose njė natė tjetėr e afėrt me tė, kishte qenė e pėrgatitur nė tė gjitha detajet nga sigurimi i fshehtė serb e bashkėveprues serbė, edhe kjo nuk do shumė mend tė jetė qartėsisht e kuptueshme. Njėri nga tre tė rėnėt ishte Zahir Pajaziti, anėtar i Shtabit Qendror tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės (mė pas Shtabi i Pėrgjithshėm) dhe njėkohėsisht anėtar i Shtabit Qendror Operativ tė saj. Figurė madhore e luftės. Komandanti i parė i Zonės Operative tė Llapit, njėri ndėr atentatorėt dhe organizatorėt mė tė mėdhenj tė luftės. Kishte ngritur nga pėrgjakimet e mėparshme ngrehinėn e re tė luftės nė Llap dhe kishte marrė me vete gjithēka tė mirė qė kishte pasur lėvizja ilegale e pas viteve 70-ta. Ndoshta mė shumė se gjithēka aty ishte mendimi dhe njėkohėsisht qėndresa me pushkė nė dorė e Ali Ajetit, pararendėsit tė tij, komandantit tė njohur tė Ēetės sė parė tė Llapit; ndoshta kishte marrė nga njė tjetėr llapjan i lavdishėm, Afrim Zhitia, komandanti i njėsiteve tė para tė Lėvizjes Popullore tė Kosovės nė fundin e viteve 80-ta dhe drejtuesi politik i organizatės; ndoshta kishte marrė nga qėndresa e llapjanit tjetėr, Hasan Ramadanit, dhe duke u ngritur mbi gjithēka ishte bėrė traditė e sė mirės dhe e qėndresės, e kishte vendosur tė luftonte.
Edmond Hoxha ishte junikasi qė kishte ndėr mend tė krijonte pėrmasat e reja tė traditės sė tij familjare apo tė Kosovės. Duke qenė se nė moshėn gjashtėvjeēare, kur ishte ende fėmijė, kishte parė prangimin e burgosjen e tė vėllait tė tij tė madh, Xhavitit, duke qenė se nga kjo kishte parė se kishte pasur dhimbje, por nuk kishte pasur thyerje, ai kishte vendosur tė bėhej shtyllė e mosthyerjes, sado e dhimbshme tė kishte qenė kjo dhe sado e mundimshme tė kishte qenė rruga. Edmondi ishte studenti mes dėshirės pėr tu bėrė ushtarak dhe njeri i shkencave, i riu qė kishte zgjedhur tė bėnte njė jetė ndryshe e megjithatė tepėr rinore; ndoshta mė shumė se gjithēka ai do tė niste njė rrugė qė njerėzit e tij e kishin hapur, me gjithė dhimbjen qė kishte mbartur ajo, me gjithė gjakimin qė kishin pėrjetuar e do tė pėrjetonin. Duke qenė mė i vogli nga fėmijėt, djali pas shtatė motrave, ai qe krejt natyrshėm thelbi i zemrės sė tyre, dritėsim nga jeta e prindėrve tė tij e, megjithatė, kjo nuk e bėri atė, dhe mendoj se nuk kishte se si ta bėnte, njė djalė tė ri, por tė plakur qė nė moshėn njėzetvjeēare, pra njė djalė plak njėzetvjeēar. Nė tė kundėrtėn, e gjithė ajo qė kishte lidhje me pėrkujdesjen ndaj Edit, me thelbėzimin e zemrės sė motrave dhe dritėsimin e prindėrve, ishte e lidhur me Kosovėn. Asnjėherė nė kullėn e Junikut dhe pėrgjithėsisht nė kullat dukagjinase dita e zakonshme e secilės stinė nuk ka qenė e shkėputur nga Kosova.
Hakif Zejnullahu ėshtė njė nga figurat mė tė pabujshme tė luftės. Si duket, edhe natyra e tij njerėzore ka qenė e tillė, e pabujshme. Ka njė kontradiktė mes heshtjes sė tij dhe punės sė bėrė prej tij. Nėse heshtjen e ka tė jashtėzakonshme, punėn e ka po ashtu tė jashtėzakonshme. Ėshtė njė nga rastet mė tė veēanta tė luftės, kur njė figurė e rėndėsishme si ai tė ketė qėndruar, me njė natyrshmėri tė thellė, nė vendin qė i ishte caktuar, si zėvendės i Zahir Pajazitit dhe ndihmės i tij, dhe e gjithė kjo tė ishte shumė e heshtur. Hakifi dhe Zahiri ishin jo thjesht nip e dajė, por kishin tė pėrbashkėt gjithēka tė virtytshme. Ai kishte virtytin e luftės dhe tė guximit, tė mosthyerjes dhe mosfjalėve tė mėdha, kishte identitetin e tij tė pashoq dhe njėkohėsisht merakun e gjithkundshėm pėr shokėt, i pafjalė e gjithsesi njė urė lidhėse mes komandantit tė zonės dhe luftėtarėve.
SI U VRANĖ DHE PĖRSE U VRANĖ ZAHIR PAJAZITI, EDMOND HOXHA DHE HAKIF ZEJNULLAHU?
Dokumentari me i ri
Pra, nė pritė ishin tre luftėtarė. Do tė ishte e natyrshme qė menjėherė pas vrasjes sė tyre, nga njerėzit e zakonshėm, tė bėhej pyetja normale: si u vranė dhe pėrse u vranė Zahir Pajaziti, Edmond Hoxha dhe Hakif Zejnullahu?
Nė shkurtin e vitit 1997, ishte krejtėsisht normale tė bėhej pyetja si dhe pėrse u vranė, ndėrsa tani, pėr tė gjithė ėshtė e qartė pėrse u vranė, por ende jo e qartė, si u vranė. Sepse ajo qė ndodhi ndėrmjet fshatrave Pestovė dhe Maxhunaj tė Vushtrrisė, nuk ishte pėrgatitur me nxitim dhe shkujdesje nė tė premten e asaj dite tė 31 janarit, por kishte patjetėr njė fillesė tė mėhershme. Shtypi shqiptar i botuar nė Prishtinė, ngriti versionin se kjo nuk ishte asgjė mė shumė vetėm se vazhdim i dhunės qė kishte nisur, sipas komunikatės sė Ministrisė sė Punėve tė Brendshme serbe, qė nga 22 janari 1997, dhe se versioni i paraqitur se ishin vrarė tre pjesėtarė tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, ishte veēse njė justifikim. Nė mbrėmjen e sė premtes, dy orė pas vrasjes, nė mediat serbe u dha Kumtesa e Shėrbimit Informativ tė Ministrisė sė Punėve tė Brendshme tė Serbisė. Edhe sot, pas 14 vitesh, kur rikthehesh nė leximin e saj, e ke tė qartė se ajo do tė ketė qenė e pėrgatitur qė mė parė, se vetėm pritej vendi, ora dhe momenti i vrasjes.
Mes tė tjerave mund tė lexosh: Duke ndėrmarrė masa pėr zbulimin dhe ndėrprerjen e veprimtarisė ilegale dhe terroristike tė ekstremistėve shqiptarė nė rajonin e Kosovės, me rastin e privimit nga liria tė njėrit nga udhėheqėsit e tė ashtuquajturės Ushtri pėr Ēlirimin e Kosovės, e cila deri mė tashti e ka marrė pėrgjegjėsinė pėr kryerjen e sulmeve terroriste nė Kosovė, organeve tė Ministrisė sė Punėve tė Brendshme tė Republikės sė Serbisė u ėshtė bėrė rezistencė e armatosur. Tė premten, mė 31 janar, nė afėrsi tė Vushtrrisė, nga automjeti i udhėtarėve nė tė cilin gjenden Zahir Pajaziti, nga i ati Qerimi, i lindur mė 1 nėntor tė vitit 1962, nė fshatin Orllan, KK Podujevė, ėshtė hapur zjarr nė pjesėtarėt e MPB-sė, me ērast ėshtė plagosur lehtė njė, ndėrsa u lėnduan dy veta. Nga zjarri i kthyer pranė Zahir Pajazitit e kanė pėsuar edhe ngasėsi i automjetit tė udhėtarėve, Hakif Zejnullahu, nga i ati Sabiti, si dhe njė person hėpėrhė i paidentifikuar. Zahir Pajaziti ishte njė ndėr udhėheqėsit e shtabit tė tė ashtuquajturės Ushtri pėr Ēlirimin e Kosovės, pėr tė cilin ekziston dyshimi i bazuar se ėshtė drejtpėrsėdrejti i kyēur nė organizimin dhe ekzekutimin e shumė akteve terroriste tė kryera nė regjionin e Podujevės, Prishtinės, Mitrovicės sė Kosovės dhe vende tė tjera. Te tė vrarėt janė gjetur armėt, nga tė cilat ėshtė shtėnė nė pjesėtarėt e MPB-sė. Personat kanė qarkulluar me dokumente personale dhe me leje te falsifikuara, tė cilat janė gjetur tek ata.
Ky ėshtė thelbi i Kumtesės sė Shėrbimit Informativ tė Ministrisė sė Punėve tė Brendshme tė Serbisė. Kjo Kumtesė ėshtė dhėnė nė mbrėmjen e 31 janarit 1997 thuajse nė tė gjitha mjetet e informimit nė gjuhėn serbe. Identiteti i Zahirit dhe i Hakifit ka qenė krejtėsisht i saktė, megjithėse udhėtonin me dokumente tė falsifikuara, ndėrsa identiteti i Edmondit ėshtė bėrė i njohur vetėm ditėn e diel, mė 2 shkurt 1997, megjithėse ėshtė cilėsuar, qė tė premten nė mbrėmje, si pjesėtar i Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Si duket ėshtė ditur se nė ndjekje ishin tre pjesėtarė tė UĒK-sė, por meqenėse Edmondi ishte bashkuar me Zahirin dhe Hakifin pak pas orės 16.00, dhe takimi ishte lėnė qė dy ditė pėrpara, nėpėrmjet njė tė treti, informacioni pėr tė kishte qenė i mangėt.
Komunikimi i ngjarjes, dhėnė nga mjetet e huaja tė informimit, saktėsisht mė 1 dhe mė 2 shkurt 1997, lidhur me ngjarjen, pėrcaktohet detyra e Zahirit, dhe vetėm Amnesti International hedh dyshimin se mos e gjithė kjo ėshtė njė shkak i gjetur nga serbėt pėr reprezalje tė radhės. Gjithēka u bė edhe mė e dyshimtė nė ditėt e mėpasme, jo shumė tė largėta, kur lajmi pėr vdekjen nė burg tė studentit Besnik Restelica u bė i njėjtė me lajmin pėr vrasjen e trefishtė. Shtypi qė dilte nė Kosovė apo jashtė Kosovės, por i lidhur me rrjetin nė Prishtinė, kishte mendime tė njėjta. Pėrgjithėsisht ishte mendimi se kjo ishte njė vrasje e radhės, herė pas here cilėsohej si vrasje politike, qė nuk kishte tė bėnte me faktin se tre tė rėnėt ishin pjesėtarė tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Do tė kthehemi mė pas nė kėto shkrime. Vetėm dy gazeta nė Perėndim, Zėri i Kosovės dhe Rruga jonė, kishin njė qėndrim krejt tjetėr.
KISHTE APO JO DIJENI ZAHIR PAJAZITI PĖR ARRESTIMIN E NAIT HASANIT?
Megjithatė, pyetja e parė qė bėhej atėherė dhe qė bėhet edhe tash ėshtė kjo: si e ditėn organet e shėrbimit tė fshehtė tė sigurimit tė Serbisė se po e ndiqnin Zahir Pajazitin dhe se ai kishte qenė anėtar i Shtabit Qendror tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės? Si e ditėn ata se Zahir Pajaziti kishte qenė organizator dhe pjesėmarrės nė aksionet e para tė UĒK-sė nė Podujevė, Prishtinė, Mitrovicė dhe nė vise tė tjera tė Kosovės? Prej kur e kishin kėtė informacion ata? Si e kishin pėrpunuar? Si e dinin ata se po pėrgatitej njė aksion i ri i forcave ēlirimtare, kur vendimi pėr kėtė ishte marrė pas kthimit tė Zahirit nga Shqipėria, mė 20 janar 1997? Deri ku shkonte informacioni qė ata kishin? Kush e kishte hapur rrugėn drejt kėtij informacioni dhe kishte mbjellė sė pari farėn e hidhėt tė dyshimit se pas UĒK-sė qėndronin forca terroriste? Disa gjėra nuk u morėn dhe nuk do tė merren vesh ndoshta asnjėherė, por edhe faktet qė dihen janė tė mjaftueshme pėr tė ngritur godinėn e denoncimit tė enigmave qė pėrfshijnė kėtė vrasje tė trefishtė. Nė thelbin e saj qėndron njė thėnie qė bėri tė njohur shumė vite mė vonė koordinatori kryesor i luftės nė Kosovė deri mė 25 janar 1997, Nait Hasani. Nė njė intervistė tė tij, dhėnė nė shtator - tetor tė vitit 2002, kur nuk kishte shumė kohė qė ishte liruar nga burgu, ai dėshmoi se
UDB-ja kishte informata pėr njerėzit qė i pėrbėnin bėrthamat e UĒK-sė dhe kishin siguruar material dhe fotografi qė na kishin fotografuar nė vende tė caktuara, me mjete tė sofistikuara, pa u hetuar e diktuar qė na kanė fotografuar apo pėrcjellė nėpėrmjet spiunėve. Nga fotografitė qė kam parė (kur ishte i burgosur - shėnim i autorit) ata ishin tė fotografuar nė Prishtinė, nė vende tė ndryshme me mjete tė tilla qė nuk kam mundur ti hetoj, brenda nė lokale dhe jashtė nė qytet. Ishte njė dėshmi tronditėse, megjithėse e vonuar, pėr shkaqe qė nuk vareshin prej tij, por qė gjithashtu pėrbėnin edhe thelbin e disa enigmave tė tjera, mes tė cilave edhe tė mohimit e tė gjurmimit.
A KISHTE UDB-JA INFORMACIONE TĖ SAKTA PĖR ROLIN E ZAHIR PAJAZITIT NĖ UĒK?
Ėshtė pyetur shpesh nėse kishte njohuri Zahir Pajaziti pėr arrestimin e Nait Hasanit, lidhjet e tė cilėve ishin tė afėrta, sidomos pas takimit tė tyre tė parė, nė dhjetorin e vitit 1995. Pyetja e bėrė kėsisoj, pra nėse kishte pasur apo jo dijeni Zahiri pėr arrestimin e Nait Hasanit, ka nė vete edhe nėnkuptimin tjetėr se, nė rast se ai do e dinte njė gjė tė tillė, me siguri qė do tė kishte marrė masa tė tjera, do tė ishte ruajtur mė shumė dhe, ndoshta, do tė kishte qenė mundėsia e vazhdimit tė luftės. Nė tė vėrtetė, dyshimi i parė pėr njė mundėsi tė tillė Nait Hasanit i kishte lindur edhe mė parė. Kjo ka ndodhur pas kidnapimit tė Besim Ramės. Rrethanat ishin tė paqarta. Nė atė kohė kam menduar se tashmė UDB-ja ka informacione tė sakta pėr njė pjesė tė njerėzve tė UĒK-sė, derisa arriti tė arrestojė njė anėtar tė saj. Kuptohet se kemi punuar, por edhe UDB-ja me njerėzit e saj, e kolaboracionistėt e kanė ndihmuar pėr tė na kapur. Besim Rama, pjesėtar i grupit tė Drenicės dhe njėri nga bashkėpunėtorėt mė tė afėrm tė Adem Jasharit, ėshtė kidnapuar mė 16 shtator tė vitit 1996, ndėrsa ishte nė realizimin e njė detyre tė rėndėsishme. Ai ėshtė kidnapuar sė bashku me Avni Nurėn dhe menjėherė, qė asaj nate, janė akuzuar nga Shėrbimi Informativ i Ministrisė sė Brendshme tė Serbisė dhe shtypi beogradas si pjesėtarė tė lėvizjes terroriste nė Kosovė. Menjėherė pas kėsaj, njė pjesė e Shtabit Operativ tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, mė 23 shtator 1996, bėn takim urgjent nė Prishtinė. Takimi bėhet nė bazėn e Shtabit Operativ, ku banonte Nait Hasani, dhe morėn pjesė Rexhep Selimi, Zahir Pajaziti, Sokol Bashota, Lahi Ibrahimaj, Bislim Zogaj dhe Naiti.
Megjithėse edhe mė parė ėshtė ditur, edhe nga pėrvojat e mėhershme tė goditjeve ndaj lėvizjeve ilegale, se UDB-ja mund tė infiltronte nė radhėt e organizuara, tashmė kjo mundėsi ishte shumė e lartė dhe se UDB-ja mund tė kishte informacione tė sakta pėr rrjedhėn e ngjarjeve dhe pėr njerėzit qė i mbartnin ato. Duhet mbajtur mend: kidnapimi i Besim Ramės ndodhi nė mesin e shtatorit 1996. Kjo ishte goditja e parė ndaj pjesėtarėve tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, qė bėhej nė befasi dhe shenja e parė se pavarėsisht nga rrethanat, mund tė priteshin edhe goditje tė tjera. Deri nė shtatorin e vitit 1996, nė radhėt e UĒK-sė, megjithėse vepronte prej disa vitesh dhe kishte organizuar shumė aksione, nuk kishte pasur goditje. Mė 4 tetor, Gjykata e Qarkut tė Prishtinės, nėpėrmjet gjyqtares hetuese Danica Markoviq do tė ngrinte aktakuzėn ndaj 15 personave, tė njohur mė pas si Grupi i Drenicės.
Pyetje e njėjtė, nėse UDB-ja ka pasur informacione tė sakta pėr rolin e Naitit dhe tė Zahirit nė UĒK, i ėshtė bėrė edhe njėrit prej drejtuesve kryesorė tė UĒK-sė, Xhavit Halitit. Megjithėse nė atė kohė lidhjet e Xh. Halitit me njerėzit qė ishin nė Kosovė realizoheshin vetėm nėpėrmjet disa kanaleve tė caktuara, qė ishin tė ditura vetėm pėr pak njerėz, ai ka mendimin se sa di unė, Zahir Pajaziti ka qenė ndėr njerėzit e kėrkuar nė Kosovė dhe mendoj se ka pas atė farė pėrcjellje japoneze hap pas hapi. E di qė nė vitin 1996 ka qenė pėr njė periudhė tė caktuar kohe nė Shqipėri. Ėshtė takuar me njerėz qė ka njohur dhe qė nuk i ka njohur personalisht. Unė personalisht nuk jam takuar me tė. E kam ditur qė ishte nė Tiranė, mirėpo nuk ka qenė punė e imja tė takohesha me tė
E ka takuar Azem Syla. Se si ka ndodhur rėnia e tij dhe arrestimi i Naitit unė mund tė flas vetėm me hamendje Sidoqoftė, nuk ėshtė bėrė ndonjė analizė e plotė e atyre ngjarjeve. Pėr ta bėrė unė njė analizė tė tillė, do tė mė duhej ti kisha tė gjitha informatat, tė gjitha: ku ka qėndruar Zahiri, me kė ka qenė herėn e fundit, ku ka qenė herėn e parafundit
?.
Takimi i Zahirit me Azem Sylėn, nė atė kohė i emėruar, por ende i pa bėrė publik, si komandant i Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, ėshtė realizuar nė fillimin e muajit janar 1997 dhe ky ka qenė takimi i parė dhe i fundit mes tyre. Biseda e zhvilluar mes tyre nuk ėshtė temė e kėtij shkrimi, megjithatė, sa pėr tė shuar kureshtjen, kėrkesa mė kryesore e A. Sylės ka qenė qė pėrvoja e Zahirit, nė organizimin e aksioneve, duhej shtrirė nė tė gjitha zonat. Zahiri e ka pranuar njė gjė tė tillė, por gjithashtu ka theksuar se zhvendosja e vendimmarrjes duhet bėrė sa mė parė e sa mė e pėrqendruar nė Prishtinė, ndėrsa lidhjet e strukturave tė luftės brenda vendit me ato jashtė vendit, tė ishin sa mė pėrfaqėsuese dhe, si deri atėherė, sa mė tė forta. Ėshtė pyetur shpesh nėse kishte njohuri Zahir Pajaziti pėr arrestimin e Nait Hasanit, lidhjet e tė cilėve ishin tė afėrta, sidomos pas takimit tė tyre tė parė, nė dhjetorin e vitit 1995. Siē dihet, Naiti ėshtė arrestuar njė javė mė parė se tė ndodhte ngjarja e 31 janarit dhe arrestimi i tij ka qenė i fshehtė pėr shumė vetė nė Kosovė, ashtu si, nė javėt e para, ka qenė i paditur edhe vendi se ku mbahej ai, me saktė, vendi se ku torturohej ai. Pyetja e bėrė kėsisoj, pra nėse kishte pasur apo jo dijeni Zahiri pėr arrestimin e Nait Hasanit, ka nė vete edhe nėnkuptimin tjetėr se, nė rast se ai do e dinte njė gjė tė tillė, me siguri qė do tė kishte marrė masa tė tjera, do tė ishte ruajtur mė shumė dhe, ndoshta, do tė kishte qenė mundėsia e vazhdimit tė luftės.
ĒFARĖ THONĖ ATA QĖ ISHIN NĖ LIDHJE ME ZAHIRIN DHE ĒFARĖ THUHET NĖ DĖSHMINĖ E ISAK SHABANIT?
Njė pyetje e shtruar kėshtu ka nė vete shumė domethėnie. Megjithatė, diēka duhet pėrjashtuar menjėherė: duhet pėrjashtuar mundėsia se mos nga torturat e tmerrshme Nait Hasani mund ti kishte nxjerrė shokėt e tij tė luftės. Qė nga momenti i kidnapimit tė Naitit, nga katėr pjesėtarė tė policisė sekrete serbe, para shtėpisė sė tij, sulmit mbi tė dhe deri nė ditėn e riardhjes nė vete, kanė shkuar mė shumė se dy javė, tė cilat kanė qenė edhe ditė ankthi, pasi askush nuk e dinte se ku mund tė ishte ai. Nga ana tjetėr, Naiti do tė dėshmonte, si kishte dėshmuar edhe mė parė se, nė asnjė lloj gjendjeje, nga mė tė vėshtirat, ai nuk do tė thyhej. Kjo do tė ishte pėr shumė dekada njėra nga virtytet mė tė spikatura tė pjesėtarėve tė lėvizjeve ilegale. Ende nuk njihet asnjė lloj gjyqi politik nė tė cilin tė arrestuarit e shumtė tė kenė nėpėrkėmbur njėri-tjetrin. Naiti ecte nė tė kėtė vazhdė dhe kjo pėr shumė kėnd ishte mė se e natyrshme. Nė pėrgjigjen e pyetjes, nėse kishte pasur dijeni Zahiri pėr arrestimin e Naitit- ka qėndrime tė ndryshme dhe mendime tė ndryshme. Ata qė kanė qenė jashtė Kosovės, por tė lidhur ngushtė me ngjarjet dhe pėrgatitjen e luftės nė Kosovė, pohojnė se Zahiri nuk ka pasur dijeni. Ata qė kanė qenė nė Kosovė me Zahirin pohojnė se nė dy ditėt e fundit i ka ditur arrestimet qė kanė ndodhur nė Kosovė dhe mes tyre edhe arrestimin e njė njeriu tė veēantė dhe shumė tė vyer. Nuk ka dhėnė asnjė emėr, por gjithēka i ka bėrė shokėt e tij tė mendojnė, natyrisht mė pas, se fjala kishte qenė pėr Naitin. Po ashtu, njėri nga njerėzit e afėrm tė Zahirit nė atė kohė, me tė cilin kishin bėrė sė bashku udhėtimin e fundit Kosovė-Shqipėri-Kosovė nė fundin e dhjetorit 1966, dhe kthimin nė mesin e janarit 1997, Qerim Kelmendi Dema, ka shėnuar se nė bazėn ku ka qenė ai i ėshtė dhėnė urdhri tė kalojė nė ilegalitet mė tė thellė. Kėrkesės sė tij qė do tė largohem pasi tė jetė lajmėruar Zahiri pėr arrestimin e Naitit, i janė pėrgjigjur se kjo punė ėshtė bėrė tashmė.
Ėshtė interesant, se nė linjat pėrkatėse, ditėn qė ėshtė arrestuar Naiti, vetėm pak ēaste mė vonė, pra po atė pasdite, kjo ėshtė marrė vesh nga Xhavit Haliti, i cili ka dėrguar mesazhin qė tė gjithė tė ikin dikah, duke e pasur fjalėn posaēėrisht pėr Zahirin. Mundėsia e Xhavit Halitit pėr tė komunikuar me Zahirin ka qenė vetėm nėpėrmjet lidhjeve nė Zvicėr. Kur ėshtė arrestuar Naiti dhe njė pjesė e shokėve, katėr orė pas arrestimeve jemi informuar, meqenėse kam qenė drejtues i sektorit tė veēantė. Me shokėt e Llapit ne kemi pasur divergjenca rreth futjes sė I. A. nė kėto ēėshtje. Zahiri ka qenė trim, ai ka bėrė punė tė mira. Nė orėn shtatė ose tetė tė darkės jam informuar qė ėshtė burgosur Nait Hasani. Dhe ėshtė kėrkuar prej meje qė tė njoftoj Abazin (Ali Ahmetin) dhe nėpėrmjet lidhjes qė kishte nė Zvicėr Zahiri, ta njoftonim edhe atė. Unė e kam njoftuar Abazin dhe nė tė njėjtėn kohė kam folur edhe me Azem Sylėn pėr ēfarė kisha bėrė. (Shėnime nga biseda me Xhavit Halitin e Grupit tė Punės i LPK-sė, ngritur pėr kėtė qėllim).
Ndėrsa Azem Syla, nė bisedė me tė njėjtin grup pune, ka nėnvizuar se ndodhi arrestimi i Naitit. Pas dy orėve, nga Prishtina, jam njoftuar unė se ėshtė arrestuar Nait Hasani, dhe menjėherė kam porositur qė tė lajmėrohen tė gjithė shokėt, sido qė tė jetė e mundur, dhe sidomos kam porositur pėr linjėn e Llapit, se shokėt e tjerė, nėpėrmjet lidhjeve tė tjera, kanė pasur mundėsi tė lajmėrohen, kurse linja e Llapit ka mbajtur lidhje tė drejtpėrdrejta me shokėt nė Zvicėr, Abazin dhe I. Abdullahun. Pra, unė jam njoftuar pėr dy orė, e kam thirrur Zekėn, i kam thėnė qė tė bisedojė me Abazin dhe tė lajmėrojnė Ismetin (pseudonimi i Zahirit). Mė vonė kam pyetur se a janė mirė shokėt?, pra a janė lajmėruar shokėt. Mė kanė thėnė se janė mirė, mirėpo kam dyshuar prapė se mė erdhi informata se Zahiri ka disa ditė qė po e kėrkon nė telefon Naitin dhe ky i fundit nuk i pėrgjigjet. Po e thėrrasin e nuk ka lidhje. Kėtu edhe mund tė dyshoj, se kjo ka qenė edhe njė ndėr shkaqet e tjera qė ka ra nė sy Zahiri nga UDB-ja dhe pastaj janė bėrė pėrcjelljet, deri tek vrasja.
Mirėpo, sado i drejtė qė ėshtė konstatimi i A. Sylės, pėrsėri ndjekja ka qenė mė e hershme. Por ajo qė ėshtė e dukshme, qėndron nė faktin se anėtarėt e sektorit tė veēantė tė LPK-sė, qė ishin njėkohėsisht edhe anėtarė tė Shtabit tė Pėrgjithshėm tė UĒK-sė, porsa kanė marrė lajmin e arrestimit tė Naitit, kanė vėnė nė lėvizje tė gjithė ata mekanizma qė mendonin se do tė ishin tė vlefshėm. Xhavit Haliti ishte informuar nga Azem Syla, i cili si dukej ishte informuar nga Xheladin Gashi Plaku, i cili kishte qenė nė tė njėjtėn pasdite me Nait Hasanin dhe tė fejuarėn e tij, tani bashkėshortja, Fatmire Zogu. Pas drekimit nė lokalin Fjala nė Prishtinė, Plaku kishte shkuar nė banesėn e Naitit pėr ta pritur atė, ndėrsa Naiti nė lagjen Dardania pėr tė pėrcjellė Fatmiren deri tek banesa e saj, ku do tė merrte disa gjėra. Gjatė kėsaj pritjeje vjen edhe kidnapimi e zhdukja e pėrkohshme nė burgjet serbe e Naitit. Plaku mėson pėr zhdukjen dhe si duket ka lajmėruar Azem Sylėn, nėpėrmjet tė cilit lajmi shkon tek Xhavit Haliti, drejtues i sektorit tė veēantė tė Lėvizjes Popullore tė Kosovės. Mundėsia pėr tė komunikuar me Zahirin, ose mė saktė, njėra nga mundėsitė, ka qenė Zvicra. Kjo nėpėrmjet lidhjes qė kishte lėnė aty Zahir Pajaziti. Unė e kam dėrguar informatėn tek njeriu i lidhur me tė, Ismet Abdullahu, thotė Xhavit Haliti, por me sa kam marrė vesh, informata nuk ka shkuar nė vendin pėrkatės. Xhavit Haliti ka bėrė edhe lajmėrimin e Ali Ahmetit, i cili ka pasur lidhjet e dyanshme me Zahirin. Nė bisedėn e zhvilluar me A. Ahmetin, nė vitin 1998, kur ishte ngritur grupi i punės pėr verifikimin e ngjarjes, ėshtė thėnė nga ai se, nga ana ime ėshtė bėrė lajmėrimi i Ismet Abdullahit dhe i shokėve tė tjerė, dhe kam pasur edhe atėherė mendimin se informata duhej tė kishte shkuar tek Zahiri. Ngjarjet ndodhėn pastaj shumė shpejt dhe nuk u arrit te kontaktohej mė me tė.
Nė ditėn e 31 janarit 1997, rreth orės dymbėdhjetė, nė takimin e tij tė fundit me shokėt, sipas dėshmisė si Isak Shabanit, i gjykuar dhe dėnuar mė pas me dhjetė vite burgim, nė tė njėjtin gjykim me Nait Hasanin, Zahiri i informoi se ishte burgosur njė shok i tij me shumė rėndėsi, por nuk besoj se do tė rrezikohemi, pasi ėshtė njė njeri shumė i vendosur. Pastaj ai urdhėroi disa nga shokėt e tij, mes tė cilėve edhe Ilir Konushevcin, tė cilėt kishin marrė pjesė nė atentatin e organizuar ndaj rektorit tė dhunshėm serb tė Universitetit tė Prishtinės, qė tė kalonin nė ilegalitet tė thellė, tė paktėn pėr disa kohė. Nuk duhet harruar se ėshtė data 31 janar dhe kishte tashmė gjashtė ditė qė kishte filluar vala e madhe e arrestimeve. Pra, pėr tė gjithė pjesėtarėt e Grupit Operativ tė Llapit, sidomos tė njėsiteve tė saj nė Prishtinė, posaēėrisht tė njėsitit Kobra, ishte e qartė se ngjarjet po zhvilloheshin me shpejtėsi dramatike dhe se ishin para njė goditje tė ndjeshme tė pushtetit serb. Ajo qė nuk pritej, sepse kishte qenė e pabesueshme, do tė qėndronte nė vrasjen e Zahirit. Pa asnjė dyshim, nė vetėdijen e tyre, Zahiri kishte qenė i paprekshėm.
Ndėrsa Edmond Hoxha ka ditur pėr arrestimet masive qė po ndodhnin, sidomos nė radhėt e lėvizjes studentore. Duke qenė vetė student, pėr mė tepėr i organizuar nė lėvizjen ilegale, ai ka ditur mė shumė se kaq. Edmondi, sipas dėshmisė sė motrės sė tij, e ka ditur dhe e ka pritur se fushata e arrestimeve do tė shtrihet mė tej nė lėvizjen studentore, ka ndjerė rrezikun e arrestimit tė tij, ėshtė pėrpjekur tė shoshitė dhe tė marrė informata pėr gjendjen e krijuar nė Junik dhe nė Prishtinė. Nė tė njėjtėn kohė, ka qenė i vetėdijshėm se mund ti ndodhte tė vritej.
AJO QĖ KISHIN DITUR PĖR ARRESTIMET EDMOND HOXHA DHE HAKIF ZEJNULLAHU
Nė orėn 16 tė 30 janarit 1997, Edi shkoi nė shtėpinė e motrės sė tij. Ajo kujton se Filluam tė pimė ēaj dhe Edi foli si me vete:
- Rrezik ėshtė.
- E pse , i thashė, po thue ashtu?
-Ah Lume, situata ėshtė e vėshtirė, i kanė burgosur disa djem dhe mund tė burgosin tė tjerė. Pastaj iu drejtua Nevruzit, duke u ruajt prej meje se mos e dėgjoj, se a mi mban dy shokė pėr disa ditė, pasi duhet tė ruhen. Hakif Zejnullahu, po ashtu, ka ditur pėr arrestimet. Si njeriu qė zėvendėsonte Zahirin, kur ai nuk ishte nė Kosovė, dhe qė kishte qenė ndėr drejtuesit kryesorė nė atentatin ndaj rektorit serb tė Universitetit tė Prishtinės, ultranacionalistit Papoviq, Hakifi e dinte po ashtu se vala goditėse e policisė serbe mund tė vinte deri tek ai.
Mė 27 janar 1997, paradite, Edmond Hoxha thėrret ne telefon tek tezakja e tij, Safete Hadergjonaj, qė ishte e lidhur ngushtė me lėvizjet ilegale. E porosit ti thotė Beqės qė tė shkojė nė Junik pėr tė marrė vesh se mos ka pasur kontrolle policore nė shtėpinė e tij. I thotė se ata tė shtėpisė nuk duhet tė dinė gjė rreth kėsaj ēėshtjeje, por as nuk duhet tė dinė se kush e ka dėrguar Beqėn atje, sepse do tė frikėsohen. Tė nesėrmen, mė 28 janar, ai telefonon pėrsėri, dhe pasi informohet se nė shtėpinė e tij nuk ka asgjė tė re, pra nuk ka pasur kontrolle policore, ndjen njė farė lehtėsimi. Kjo ėshtė telefonata e fundit me Safete Hadergjonajn, por edhe e dhėna e parė e mendimit tė tij pėr ēfarė mund tė ndodhte.
ĒFARĖ THONĖ LUMJA DHE NEVRUZI, E MOTRA DHE DHĖNDRI I EDMOND HOXHĖS?
E dhėna tjetėr vjen nga e motra, Lumja, dhe ėshtė mė e afėrt nė kohė me ditėn e betejės sė tyre tė 31 janarit. Kjo ndodh njė ditė pėrpara, mė 30 janar, afėrsisht njėzet e katėr orė para vrasjes. Nė orėn 16 tė 30 janarit 1997, Edi shkoi nė shtėpinė e motrės sė tij. Ajo kujton se Filluam tė pimė ēaj dhe Edi foli si me vete: Rrezik ėshtė.
- E pse, i thashė, po thue ashtu?
-Ah Lume, situata ėshtė e vėshtirė, i kanė burgosur disa djem dhe mund tė burgosin tė tjerė. Pastaj iu drejtua Nevruzit (dhėndrit - shėnim i autorit), duke u ruajt prej meje se mos e dėgjoj se a mi mban dy shokė pėr disa ditė, pasi duhet tė ruhen.
Ky reagoi mė tė madhe: Pashė zotin mor Edi, jo dy, por sa tė zė kjo shtėpi, i mbaj dhe e drodhėn fjalėn qė tė mos kuptoja unė.
Shqetėsimi i tij ka qenė i natyrshėm: ai ka ndjerė goditjen, por njėkohėsisht ka menduar edhe pėr kundėrgoditjen. Duke qenė pjesė e luftės, kėtė kundėrgoditje ai mund ta bėnte vetėm nėpėrmjet luftės. Njė gjė tė tillė ata kishin vendosur ta bėnin nė mbrėmjen e 4 shkurtit 1997, ditėn e martė, nė disa pika tė Kosovės. Fillimisht ishte menduar pėr organizimin e aksioneve, nė disa pika njėherėsh, mė 2 shkurt, ditėn e diel. Fjalėt e fundit, qė Edmond Hoxha i ka thėnė para se tė ndahej prej motrės sė tij, tė enjten e 30 janarit, rreth orės 19, janė krejtėsisht tė sakta: Lume, ke me ja ndie krismėn nė kėto dy ditė, por mbylle derėn se po bėn mėrdhiet. Ishte pragu i ndarjes sė tyre, ai ishte duke zbritur shkallėve, duke shikuar pas dhe duke ēuar dorėn lart si pėrshėndetje. I tillė ka mbetur ai nė kujtesėn e motrės sė tij. Nuk besoj se mund tė ketė kujtesė mė tė bukur.
PĖR TĖ SAKTĖSUAR TĖ VĖRTETĖN RRETH KĖSAJ NGJARJEJE, NGA KUSH ISHTE NGRITUR NJĖ GRUP I VEĒANTĖ PUNE?
Hakif Zejnullahu, po ashtu, ka ditur pėr arrestimet. Si njeriu qė zėvendėsonte Zahirin, kur ai nuk ishte nė Kosovė, dhe qė kishte qenė ndėr drejtuesit kryesorė nė atentatin ndaj rektorit serb tė Universitetit tė Prishtinės, ultranacionalistit Papoviq, Hakifi e dinte po ashtu se vala goditėse e policisė serbe mund tė vinte deri tek ai, pasi, nė njė mėnyrė ose nė njė tjetėr, makina qė kishte shėrbyer pėr atentatin ishte e lidhur me njerėzit e grupit ilegal tė Prishtinės, sidomos me Ilir Konushevcin.
Faktet e mėvonshme do tė tregonin se ai kishte pasur tė drejtė, por jo pėr kohėn kur kishte filluar survejimi i tyre. Fotografitė qė iu treguan Nait Hasanit, kur ishte i arrestuar, tė cilat ishin tė realizuara me teleobjektiv nė vende tė ndryshme, zakonisht brenda Prishtinės, nė rrugėt apo nė lokalet e saj, do tė dėshmonin se ndjekja kishte qenė mė e hershme se janari i vitit 1997. Tė paktėn disa muaj mė e hershme. Askush sot nuk mendon se gjithēka ka qenė e rastėsishme, se rėnia e tyre nė pritė ishte njė rast fatkeq e fatkob. Vitet qė kanė shkuar e kanė bėrė kėtė vrasje tė trefishtė, e para e kėtij lloji nė radhėt e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, edhe mė tė dhimbshme, sepse kohės qė erdhi i mungoi fjala, autoriteti i tyre, por njėkohėsisht edhe mė dyshuese.
Ndodh nganjėherė, qė nė njė organizėm ilegal, luftarak, i cili ėshtė nė formėsim dhe strukturim e sipėr, tė ndodhin edhe prita tė rastėsishme, tė ketė nga ato raste kur e keqja ėshtė e pallogaritur, dhe rėnia, mė shumė se gjithēka tjetėr, tė jetė njė nga rastėsitė e shumta tė jetės. Por, nė kėtė vrasje tė trefishtė nuk ėshtė e njėjta gjė. Duke qenė e dhimbshme, ajo ka zgjuar pikėpyetjet e veta, tė cilat herė janė fashitur dhe herė janė rizgjuar, por qė kurrė nuk kanė reshtur.
Dyshimin se rėnia e tyre nuk ka qenė e rastėsishme e kam dėgjuar pėr herė tė parė nga Hashim Thaēi, nė njėrėn nga mbledhjet e Kėshillit tė Pėrgjithshėm tė Lėvizjes Popullore tė Kosovės. Duke qenė se ai ishte vetė njėri nga drejtuesit e lėvizjes ilegale ēlirimtare, atė e brente dyshimi se mos kishte ndodhur rrjedhje nga radhėt e organizuara.
Nė materialin e tij, tė pėrgatitur nė emėr tė Shtabit tė Pėrgjithshėm tė UĒK-sė, nė prill tė vitit 1998, mes tė tjerave Hashim Thaēi nėnvizonte se si pasojė e vėzhgimeve tė shėrbimit tė sigurimit serb, brenda dhe jashtė, dhe duke pėrfituar nga argumentet e lartpėrmendura, nė fund tė janarit dhe nė fillim tė shkurtit ndodhėn arrestime nė radhėt tona. U arrestuan disa shokė. U vra Zahir Pajaziti, Edmond Hoxha, Hakif Zejnullahu dhe mė vonė u mbyt nė tortura Besnik Restelica. Kėrkojmė qė tė sqarohet nga kryesia e degės sė LPK jashtė vendit se kur dėgjuan ata pėr kėto arrestime dhe si u bė informimi i shokėve. Argumentet dhe kundėrargumentet tė diskutohen hapur dhe nė mėnyrė konstruktive, pėr hir tė punės, tė luftės dhe tė gjakut tė dėshmorėve. Kėtė ua kemi pėr detyrė dėshmorėve, sepse ėshtė njė e dhėnė se Zahir Pajaziti u informua pėr arrestimin e Naitit dy ose tri orė para se tė nisej pėr rrugė
.
Fakti se Lėvizja kishte pasur disa herė goditje tė rėnda, njėra prej tė cilave nė vitin 1993 kishte qenė ndėr mė tė rėndat, dhe ishte analizuar gjerėsisht nė strukturat drejtuese tė organizatės, kjo mund tė sillte dyshimin, nganjėherė tė natyrshėm, se e njėjta gjė mund tė ndodhte pėrsėri. Nėse do tė kishte qenė kėshtu, pra nėse rrjedhja do tė kishte qenė nga brenda radhėve, atėherė duhej bėrė kujdes i jashtėzakonshėm, pasi nė kohėn kur ėshtė ngritur me forcė ky dyshim, lufta kishte filluar dhe vetėm mendimi se brenda radhėve mund tė kishte bashkėpunėtorė tė shėrbimit tė fshehtė serb, do tė kishte qenė tmerrėsisht i dėmshėm, pa folur pastaj pėr tjetrėn, nėse do tė kishte qenė e vėrtetė. Hashim Thaēi kishte qenė njėri ndėr drejtuesit e organizatės, tė cilėt, nė takimet e tyre nė vitin 1993 dhe 1994, kanė analizuar gjerėsisht shkaqet e arrestimeve tė ndodhura pas Mbledhjes sė Pėrgjithshme tė LPK nė vitin 1993. Pėr tė saktėsuar tė vėrtetėn rreth kėsaj ngjarjeje, sidomos nė pėrgjigjen e pyetjes nėse kishte pasur rrjedhje nė radhėt e organizuara, nga Kėshilli i Pėrgjithshėm i LPK-sė, dega jashtė vendit, ėshtė ngritur njė grup i veēantė pune, nė pėrbėrje tė tė cilit ishin Bedri Islami, kryetar i grupit, Sejdi Gega dhe Naser Idrizi. Para kėtij grupi, veē tė tjerave, ėshtė ngritur edhe pyetja: Ēfarė qėndron pas vrasjes sė trefishtė nė Pestovė? Cila ka qenė mundėsia e tradhtisė dhe e prerjes nė besė tė tyre? A kanė ditur tė ruajnė konspiracionin e domosdoshėm nė njė luftė ilegale vetė drejtuesit dhe pjesėtarėt e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, sidomos nė Prishtinė? A ėshtė e mundur qė tė jetė gjithēka pronėsi e pėrgjimit tė zakonshėm tė bisedave telefonike apo ka diēka mė shumė se kaq? A mund tė ishim para njė sprove tė hidhur se gjurmimi kishte qenė ndryshe nga sa mendohet, ka qenė, thėnė haptas, mbi bazėn e njė ose disa denoncimeve, tė cilat, si ēdo lloj denoncimesh nė botė, kanė edhe denoncuesit e vet. Si ėshtė shkuar drejt njė pikėvrasėse
Grupi i punės, pėr tiu pėrgjigjur kėtyre pyetjeve dhe ēėshtjeve tė tjera qė janė shtruar nė atė kohė, mblodhi materialet e dėrguara me shkrim nga Emrush Xhemajli, Muhamet Kelmendi, Ramadan Avdiu, Adnan Asllani, Ibrahim Kelmendi; u regjistruan takimet me Fazli Veliun, Ali Ahmetin, Bilall Sherifin, Xheladin Gashin, Adnan Asllanin, Ramiz Lladrovcin, Shaban Mujėn, Gafurr Elshanin; u bėnė biseda me Fehmi Lladrovcin dhe Shaban Shalėn; janė zhvilluar biseda dhe incizuar me Xhavit Halitin- Zeka dhe Azem Sylėn, Daja i vogėl; janė bėrė takime tė veēanta me Hashim Thaēin, Bardhyl Mahmutin, Jashar Salihun; janė konsultuar materiale arkivore tė Kėshillit tė Pėrgjithshėm tė Lėvizjes Popullore tė Kosovės, letra e Ilir Konushevcit, e Abedin Rexhės dhe e Rexhep Selimit; njė material i paraqitur nga Qerim Kelmendi- Dema, dėrguar pėr grupin e punės, si dhe materiale tė tjera. Tė gjitha kėto materiale vazhdojnė tė jenė nė arkivin e organizatės.
CILI ISHTE KONKLUZIONI I GRUPIT TĖ PUNĖS?
Konkluzioni i Grupit tė Punės, i miratuar pastaj nė mbledhjen e Kėshillit tė Pėrgjithshėm tė LPK-sė, nė qershorin e vitit 1998, me disa shkurtime, do tė jepet nė vazhdimin e kapitullit tė Enigmės sė vrasjes
Por, mund tė thuhet se: Pėrgjimi i Zahirit ka qenė sigurisht shumė mė i hershėm se fillimi i janarit i vitit 1997. Kthimi i Zahirit nė Kosovė, mė 20 janar tė kėtij viti, bėhej nė pikun e pėrgatitjeve tė mėdha tė shėrbimit tė sigurimit serb, pėr valėn e madhe goditėse tė arrestimeve. Nė dhjetė ditė, Zahiri nuk mund tė kishte folur me askėnd, aq tė besuar, saqė mund tė tregonte dėshminė e tij nė radhėt e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Pėrkundrazi, ai ka qenė shumė i heshtur. Shumė trim, shumė i heshtur dhe shumė i vendosur. Tek kėto do tė kthehemi mė vonė. Ky ishte fillimi i kapitullit tė enigmės sė vrasjes. tek ky kapitull do tė kthehemi edhe nė fund tė kėtij fejtoni.
Tė tre djemtė, nė njė mėnyrė ose nė njė tjetėr, janė dėshmues tė tri majave, me aktivitetin e tyre, lidhjet qė kishin, strukturat ku bėnin pjesė, mendimin politik dhe forcėn organizative. Ata, duke qenė prelud i lirisė sė Kosovės, ishin njėkohėsisht edhe thelbi i asaj qė do tė vinte. Nė fund tė fundit, ata ishin themeli i sė ardhmes dhe duke qenė tė denjė pėr tė mbajtur njė mision tė tillė, ata u bėnė shėmbėlltyrė. Tė tre kanė tė pėrbashkėtat dhe tė veēantat e tyre. Kanė hyrė nė lidhjet e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės jo nė tė njėjtėn kohė dhe jo nėpėr tė njėjtat rrugė; kanė pasur rrugėtime tė ndryshme pėr tė ardhur nė ditėn e janarit tė vitit 1997; ėndėrrime tė ndryshme. Edhe si karaktere kanė qenė disi tė ndryshėm: Zahiri ishte impulsiv, fjalėpakė dhe shprehės; Edmondi ishte meditues, i qetė dhe ėndėrrues qė dinte tė dėgjonte; Hakifi ishte i qetė, dhe praktik. Ata plotėsonin deri diku njėri-tjetrin, mbartnin vlera tė shumė prej shokėve tė tyre dhe tė strukturave qė pėrfaqėsonin, ndaj edhe ishin tė denjė pėr tė qenė, me jetėn dhe me vdekjen e tyre, preludi i lirisė sė Kosovės. Janė gjashtė enigma qė duhen filluar tė sqarohen: e mohimit, e njohjes, e takimit, e udhėtimit, e gjurmimit dhe e vrasjes. Dhe nė vend tė pėrmbylljes ėshtė njė poemė. Secila prej enigmave ka lidhje me njėra-tjetrėn dhe tė gjashtat sė bashku, aq sa kanė lidhje me personazhet realė tė kėtij libri, aq kanė lidhje edhe me vetė jetėn, historinė, rrugėtimin e tė tjerėve.
A nuk ėshtė e drejtė tė dihet pėrse u mohua aq mjerisht dhe egėrsisht Ushtria Ēlirimtare e Kosovės, dhe pėrse tri familjet e mohuan ngushėllimin qė u dėrgoi Ibrahim Rugova pas vrasjes sė bijve tė tyre? A nuk ėshtė e drejtė tė dihet mė shumė pėr enigmėn e gjurmimit, sepse deklarimet e bėra pas ngjarjes, duke pėrcaktuar qartė rolin, detyrėn dhe misionin e Zahir Pajazitit, bėjnė tė qartė mirėfilli se policia dhe shėrbimi i fshehtė serb e dinte mirėfilli se cilin po ndiqte? A nuk duhet folur pėr enigmėn e njohjes dhe tė takimit, sepse Edmond Hoxha nuk u ndodh rastėsisht nė tė njėjtin udhėtim me Zahirin dhe Hakifin, udhėtim pėr tė cilin, pa dėshmuar pėr emrat, e kishte bėrė tė ditur njė ditė mė parė. Pra, nuk kishte qenė njė takim i rastit, por diēka e pėrgatitur dhe e pėrgatitur disi me ngutė, pasi Zahiri sapo ishte kthyer. Se lidhet udhėtimi i tyre me Komunikatėn nr. 30 tė Shtabit Qendror tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, se ata
ishin rrugės pėr njė detyrė tė veēantė. A nuk duhet folur pėr enigmėn e gjurmimit, sepse gjurmimi i asaj nate nuk ka qenė thjesht e vetėm arrestimi i tre ilegalėve apo vrasja e tyre, por shumė mė tepėr se kaq dhe nė cilin moment policia serbe ka vendosur se nuk duhej pritur mė
Sepse Zahiri mund tė arrestohej qė nė orėn 16, nė stacionin e autobusėve nė Prishtinė, menjėherė pasi ishte ndarė nga Bislim Zogaj- ky i arrestuar sapo ishte ndarė nga Zahiri- e jo tė lihej tė bėnte mė tej.
JA ĒKA THA FEHMI LLADROVCI
Nė fillimin e shkurtit tė vitit 1997, menjėherė pasi u hap lajmi pėr vrasjen e tre heronjve, njerėzit filluan tė udhėtonin drejt familjeve tė tyre, jo thjeshtė pėr ti ngushėlluar, por edhe pėr tu thėnė se janė pranė tyre. Nė banesėn e Xhavit Hoxhės, nė Zvicėr, kishte shkuar edhe Fehmi Lladrovci, sė bashku me Xhevėn. Nuk do ti them tė gjitha ato qė u thanė asaj dite. Ndeja tė tilla shpeshherė i ngjajnė njėra-tjetrės. Ndoshta mė shumė se gjithēka kishte dhimbje qė tė ēonte drejt pėrballjes. Ishte njė moment, kur dhoma kishte rėnė nė njė heshtje tė pazakontė. Por, vetėm derisa foli Fehmi Lladrovci. Ka tė dhėna qė tė ēojnė nė pėrfundimin se policia serbe e ka ditur udhėtimin e tyre, rrugėn qė do tė bėnin, prandaj prita ka qenė e ngritur mė parė dhe familjet rreth e rrotull kanė pasur secila nė derėn e tyre njė milic serb. Natyrisht nuk mund tė sqarohen tė gjitha. E rėndėsishme ėshtė tė fillohet, jo pėr ndjenjėn e rrėnimit, por tė vėrtetės. Sepse duke dėshmuar pėr gjashtė enigma, njėkohėsisht ėshtė qartėsisht e kuptueshme se i gjithė ai aksion i madh policor serb, vrasjet makabre, nga tė gjitha anėt, nuk janė bėrė pėr njerėz tė zakonshėm. Nėse herė pas here unė do tė ndalem mė shumė e mė gjerėsisht nė figurėn e Edmond Hoxhės, kjo nuk ka lidhje me njohjen time tė hershme me familjen Hoxha, nuk ka lidhje me asgjė tjetėr, veē faktit se, duke qenė mė i riu ndėr viganėt, i lindur nga pikėtakimi i Shqipėrisė londineze me Kosovėn, ai ka pasur nė vete gjithnjė misterin e rinisė sė tij tė hershme, ndėrprerė pėrgjakshėm nė thyerjen e ditės dhe fillimin e natės sė 31 janarit. Mė ėshtė dashur ta them kėtė mesfjalė, sepse, duke qenė gjatė luftės drejtues i Lėvizjes Popullore tė Kosovės, kam pasur mė shumė mundėsi tė njihem me disa tė vėrteta, tė cilat ose nuk janė thėnė deri mė tash ose janė thėnė gjysmė, ose, ēfarė ėshtė mė e keqja, janė thėnė mbrapshtė. Mė ėshtė dhėnė rasti tė kem nė arkivin e organizatės shumė gjėra tė vyera, disa kaseta magnetofoni me zėrin, porositė dhe kujdeset e viganit tė kombit Adem Jashari dhe shokėve tė tij, pjesė tė procesverbaleve tė mbledhjeve tė para tė pėrgatitjes sė luftės, analizat e zhvilluara rreth arrestimeve tė ndodhura nė vitin 1993 dhe materialet e mbledhura rreth vrasjes se 31 janarit, letra tė dėshmorėve, letėrkėmbime tė bėra me pėrfaqėsues tė lartė tė shtetit shqiptar, dėshmi tė dhėna prej tyre. Arkivi i organizatės nuk ėshtė ruajtur pėr tu botuar njė ditė
ai ka qenė i domosdoshėm pėr kohėn, ka edhe vlerat e sė ardhmes.
Vazhdimi i njė ngjarjeje
Disa prej materialeve qė ndodhen nė arkivin e organizatės unė do ti bėj tė njohura, ashtu si edhe disa tė dhėna nga shteti shqiptar. E kam menduar prej kohe kėtė libėr. Do tė doja qė tė ishte vazhdimi i njė ngjarjeje, tė cilėn po e tregoj mė poshtė. Nė fillimin e shkurtit tė vitit 1997, menjėherė pasi u hap lajmi pėr vrasjen e tre heronjve, njerėzit filluan tė udhėtonin drejt familjeve tė tyre, jo thjeshtė pėr ti ngushėlluar, por edhe pėr tu thėnė se janė pranė tyre. Nė banesėn e Xhavit Hoxhės, nė Zvicėr, kishte shkuar edhe Fehmi Lladrovci, sė bashku me Xhevėn. Nuk do ti them tė gjitha ato qė u thanė asaj dite. Ndeja tė tilla shpeshherė i ngjajnė njėra-tjetrės. Ndoshta mė shumė se gjithēka kishte dhimbje qė tė ēonte drejt pėrballjes. Ishte njė moment, kur dhoma kishte rėnė nė njė heshtje tė pazakontė.
FOLI FEHMI LLADROVCI:
- Mė dėgjo o Xhavit Hoxha, po ta jap besėn e burrit, mos mė thėnēin nė emėr, me kėto duar do ja marr hakun Edmond Hoxhės e shokėve tė tij.
Tre muaj mė pas, nė majin e vitit 1997, Fehmiu dhe Xheva, sė bashku me njė grup shokėsh u nisėn pėr nė Kosovė dhe ranė nė pritėn ku u vra Luan Haradinaj. Nė fillimin e marsit 1998, ai u kthye pėrfundimisht nė Kosovė dhe nuk e kishte harruar fjalėdhėnien e tij. Sepse Fehmiu, duke qenė njė ndėr burrat mė tė rrallė tė Kosovės, ishte edhe simbol i njeriut fjalėmbajtės. Kam menduar pastaj se, duke marrė hakun e Edmondit, ai kishte bėrė detyrėn e tij prej luftėtari dhe se, edhe unė duhej tė bėja detyrėn time; nė fund tė fundit njė libėr pėr dėshmorėt ėshtė njėkohėsisht edhe njė hakmarrje ndaj mizorive dhe dhunės serbe, ėshtė si tu thuash vrasėsve dhe denoncuesve se heronjtė janė tė pėrjetshėm. Mė i riu prej tyre ishte Edmond Hoxha. Kishte lindur nė Junik, nė familjen atdhetare tė Hoxhajve tė Junikut tė fisit Morinė. Ishte njė ditė e premte, 10 tetor 1975, dhe po tė njėjtėn ditė u vra, tė premten, 31 janar 1997. Lindi nė orėn pesė tė mėngjesit, pas shtatė motrave, u vra afėrsisht nė orėn pesė tė mbrėmjes, duke lėnė pengun e ikjes sė tij nė sytė e shtatė motrave. Pra, ishte vetėm 21 vjeēar. Student i shkencave politike. Pak ėndėrrimtar si krejt brezi i tė rinjve. Shumė i vendosur pėr tė bėrė mė tė mirėn e mundshme. Zakonisht flet nė fjali tė shkurtra, aq sa tė duket sikur nuk ka folur. Vetėm kur ėshtė fjala pėr Kosovėn, flet mė gjatė dhe i thotė motrės sė tij, Lumes, se pa e bėrė veten tė vdekur nuk mund tė bėsh diēka pėr Kosovėn, e kur e qet veten, pra kur nuk tė dhimbet jeta, e ke mundur frikėn. Nuk ėshtė nė natyrėn e tij tė flasė kaq gjatė e prandaj, pėrsėri hesht. Mendon se ka njė rrugė tė hapur nga stėrgjyshi i tij i largėt Ymer Hoxha, pėr tė ardhur mė afėr nė kohė, tek gjyshi Avdyl Hoxha e pėr tė qenė krejt afėr rrugės sė tė atit dhe tė vėllait, Xhavitit. Nėse njė rrugė ndiqet nga disa breza, kjo do tė thotė se ajo rrugė jo vetėm ėshtė hapur, por edhe ėshtė shtruar. Duhet vetėm tė ecėsh nė tė dhe tė bėsh pak mė tej se ata qė shkuan. Cilido brez e ka bėrė kėtė. Edmondi mendon se ėshtė koha e tij. E mendon kėtė krejt natyrshėm, si diēka tepėr tė zakonshme. E di qė ėshtė rrugė tepėr e vėshtirė, sepse ėshtė njė kohė e vėshtirė, si ēdo kohė pushtimi; mė e pakta ėshtė rruga qė tė ēon drejt burgjeve politike, ku ishte i vėllai i tij; por tė ēon edhe drejt vdekjes, si ishin vrarė disa nga tė parėt e tij. Mes dy rrugėve, prehjes dhe qėndresės, ai zgjedh tė dytėn. Mendoj se nuk kishte se si tė ndodhte ndryshe. Rrugėn e kishin hapur disa breza tė kullės sė Junikut, ai nuk mund tė ndėrronte trasenė e saj vetėm po tė ishte bukėshkalė. Nuk ishte i tillė. Kishte marrė prej tė gjithėve atė qė i duhej dhe do tė bėnte mė tutje. Rebelimi i tij kishte filluar nga arsyeja. Jo nga dėshira. Ishte rebelim ndaj shkaut, jo sepse ishte i tillė, por sepse regjimi i tij ishte vrasės. Ishte derdhur aq shumė gjak, saqė shumėēka ishte thyer. Pėrgjakja kishte qenė e rėndė dhe askush nuk e do gjakosjen. Edmond Hoxha ishte njėri prej atyre qė ishin gati tė derdhnin gjakun e tyre, por qė nuk e donin gjakosjen. E dinte, po ashtu, se nuk kishte rrugė tjetėr- kjo ishte arsyeja. Edmond Hoxha ishte njė djalė i gjatė, i hijshėm, ende i ri pėr tė qenė i ngarkuar me halle, dhe njėkohėsisht tepėr i vjetėr pėr hallet qė kishte menduar tė merrte mbi vete. Si e shkrova, ishte njė djalė i heshtur. Flokėt i hidhte pa ndonjė kujdes tė veēantė, nganjėherė nė anėn e djathtė; koka ishte paksa e zgjatur pėrmbrapa, kishte njė shikim tė qetė, vėllai i dėshiruar i motrave, ngaqė mė i madhi, Xhaviti, e kishte shkuar njė pjesė tė rėndėsishme tė jetės sė tij larg shtėpisė, pra larg motrave dhe prindėrve. Pėrgjithėsisht Edmondi dėgjonte me vėmendje tė tjerėt kur flisnin, e kjo ndodhte jo vetėm me mė tė moshuarit, por edhe me moshatarėt e tij. Ishte i zhvilluar fizikisht, si dukej ishte ngutur pėr tė qenė i tillė duke e parandier se po vinte koha e tij. Trupi i tij ishte muskulor, por jo deri nė kthimin e muskulozitetit nė mani; krahėt i kishte tė gjatė, kjo duket edhe nga njė fotografi e tij nė Lezhė, me shpatėn e Skėnderbeut nė dorė, kishte diēka shumė tėrheqėse nė shikimin e tij e ndoshta kjo e kishte bėrė njė ilegale tė hershme, Gjyle Krasniqin, e njohur si Shota e Llapit, ti thoshte se ne nuk e jetuam rininė tonė, ti duhet ta jetosh rininė tėnde.
ĒFARĖ ĖSHTĖ EDMOND HOXHA NĖ KUJTIMET E ATYRE QĖ E KANĖ NJOHUR?
Ai kishte marrė shumė gjėra nga bjeshkėt e Junikut ku kishte hedhur shtat, por njėkohėsisht kishte filluar tė merrte edhe nga Prishtina e Durrėsi. Mė pas, Prishtinės do ti bėhej njėri ndėr studentėt simbol tė saj, ndėrsa nė Durrės do tė kishte afėrsinė e disa prej njerėzve qė do tė pėrgatitnin apo drejtonin luftėn ēlirimtare. Nė kujtimet e tė gjithėve atyre qė e kanė njohur, Edmond Hoxha ka ngelur njė djalė i qetė, tepėr i afėrt, disi i ndrojtur kur ėshtė i pranishėm nė bisedat e tė rriturve, mė tepėr i prirė pėr tė dėgjuar, se sa pėr tė folur, me njė tė kuqe tė lehtė tė fytyrės, zakonisht shumė i afrueshėm pėr tė tjerėt dhe i gatshėm pėr tė qenė pranė. Edmondi zakonisht nuk fliste gjatė, pėrpiqej tė gjente mes fjalėve atė qė ishte mė e domosdoshme pėr tė thėnė dhe qė duhej thėnė, tė tjerat i linte nė heshtje, sikur tė kishte pas vetes drojėn se deri ku duhej folur. Zakonisht nuk e mbajnė mend nė biseda tė gjata, si duket e kishte ndjerė se punėt qė i takonin tė bėnte nė fare pak vite nuk do tė kishin as kohė dhe as vend pėr fjalė tė shumta. Ai gjithēka qė do tė kishte, do e pėrmblidhte nė vetėm fare pak kohė, nė tė cilėn pjesa mė e madhe do ti takonte lėvizjes, ecurisė sė gjėrave, pėrpjekjeve pėr tė bėrė diēka, pėr tė dalė nga riciklimi i mbylljes nė vete. Ai ishte njėri nga tė rinjtė qė ishte mėrzitur prej fjalėve, ashtu si mėrzitet njeriu nga njė lėngatė e gjatė. Nėse ai do tė kishte qenė nė jetė deri nė fillimin e terrorit tė vitit 1997, me siguri do tė ishte nė mesin e prijatarėve tė demonstratės sė njohur studentore dhe nė radhėt e studentėve luftėtarė. Jam i bindur pėr kėtė nga dy fakte, tė cilat, natyrshėm, kanė lidhje me njėra tjetrėn.
Fakti i parė: Njėri ndėr drejtuesit e njohur tė lėvizjes studentore, Driton Lajēi, duke shkruar pėr Tubimin Pėrkujtimor me rastin e vrasjes sė studentit Edmond Hoxha, shėnimin e tij publicistik Vdekje krenare do e mbyllte me mendimin e qartė se Edmondi filloi studimet pėr tė mos i mbaruar, pėr tė, aty mbeti dėshira pėr tu bėrė jurist i diplomuar. Ai vdiq, por nėse ka vdekje krenare, kjo kėsaj here i takon Edmond Hoxhės.
Sė dyti, disa nga miqtė mė tė afėrt studentė tė Edmond Hoxhės, menjėherė pas fillimit tė luftės, ndėrprenė studimet dhe u bėnė ushtarė ose eprorė tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės si Mensur Hoti, Bekim Begolli, Ramė Gjikokaj, Shkumbin Demaliaj, Sami Cacaj, Gėzim Hoxha, tė cilėt gjithnjė kanė pasur ndjenjėn se bashkė me ta dhe me punėn e tyre ėshtė edhe ajo qė kishte vėnė Edmond Hoxha. Njė mik imi nga Vlora mė thoshte dikur se kur vinte nė qytetin tonė ndonjė djalė i bukur, vajzat thoshin ka ardhur njė djalė i bukur si kosovar. Miku im shtonte edhe diēka tjetėr, si pėr shembull se ku e kanė gjetur shqiptarėt nė Prishtinė atė njeri me shall, sikur tė mos ishte i tyre, por unė do tė ndalem tek thėnia e parė, sepse Edmondi ishte tipik i tillė, si thoshin dikur vajzat e detit pėr djemtė e hijshėm. Me tipare shumė tė rregullta, magjia e tij qėndronte nė tė qeshurėn e veēantė, shumė e lehtė, me njė pėrvijim buzėve. Sikur asgjė tė mos mbahej mend prej tij, nga miqtė, shokėt, shoqet dhe njerėzit do tė kishte mjaftuar vetėm ajo e qeshur e veēantė, disi e tėrhequr, me shkėlqimin e jashtėzakonshėm tė syve. Ėshtė jo e rastėsishme se nė kujtimin e shokėve dhe tė njohurve tė tij, Edmondi mbetet njeriu qė nxitoi tė arrinte vitet e pjekurisė sė parė. Ndoshta shumė nga tė njohurit e tij, shqiptarė tė Kosovės, e kanė parė Edmondin nėpėrmjet syve tė ilegalėve, sepse ata zakonisht i pėrkisnin lėvizjeve ilegale, ose nėpėrmjet syve tė bashkėmoshatarėve tė tij studentė. Ka qenė tepėr e zakonshme pėr secilin ilegal, kur e ka njohur pėr herė tė parė, si vėllai i Xhavit Hoxhės, tė ketė thėnė: Ah, vėllai i Xhavitit qenke, dhe njė pjesė e emrit tė vėllait tė tij tė ketė kaluar edhe tek Edmondi. Xhaviti ishte njėri nga tė burgosurit politikė tė grupit tė njohur si Komiteti i Deēanit, nėpėrmjet tė cilit kishin kaluar nė dėshminė historike tė mendimit politik edhe kryengritės tė Kosovės shumė emra tė njohur si Smajl Haradinaj, Hasan Ukėhaxhaj, Jashar Salihu, Drita Kuēi etj. Pra, donte apo nuk donte Edmond Hoxha, megjithėse ai e donte kėtė fakt, njohja e parė e tij me njė rreth mė tė gjerė dhe mė tė pjekur se brezi i tij, do tė ishte, pėr shumė vite, nėpėrmjet emrit tė vėllait tė tij dhe kjo, po ashtu, donin apo nuk donin njerėzit, do tė ndikonte nė perceptimin e figurės sė tij.
KA MĖ SHUMĖ REPRESION NGA REGJIMI SERB, KISHTE THĖNĖ EDMOND HOXHA
Tė ruhemi, nuk ėshtė keq, tha, por jo duke ndenjur nė shtėpi. I thashė se duhet tė kishte kujdes, sepse ka prindėrit, motrat, se Xhaviti ėshtė larg Kosovės. Mė tha se e gjithė Kosova ėshtė kėshtu, se tė gjithė kanė prindėr, motra e vėllezėr. Mirėpo, dikush duhet edhe tė punojė pėr Kosovėn. Studentėt nė Prishtinė, mė tha Edi, janė shumė impulsivė, ndoshta gabojnė ndonjėherė, duke folur mė shumė se duhet, por po i ikėn koha fjalėve. Si do ta shihte atė njė njeri, i cili nuk kishte pasur asnjė lloj lidhje me lėvizjen ilegale, dhe, pėr mė tepėr, nuk do tė ishte as shqiptar i Kosovės, por njė banor i Tiranės, njeri i kulturuar, atdhedashės dhe kėtė e dėshmoi mė pas me mbėshtetjen qė i dha Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, e qė nė jetėn e tij kishte njohur shumė njerėz? Edmondin do ta njihte nė njė vit aspak tė zakonshėm nė jetėn e Shqipėrisė. I jashtmi ėshtė gjithnjė mė objektiv, sepse, duke mos qenė pjesė e gjėrave tė ditura, ai ndėrton nė pėrfytyrimin e tij atė qė ka ndjerė sa kjo ėshtė mė e saktė.
ĒFARĖ THOTĖ FADIL SMAJLI?
Gjithnjė kam dashur tė di se si ngrihet nė kujtesėn e njerėzve tė tillė figura e Edmond Hoxhės. Dhe iu drejtova njė njeriu nė Tiranė, i cili e kishte njohur Edmond Hoxhėn, e mė pas gjithė familjen e tij, nė vitet e kalimit tė tij nga rinia e hershme nė atė qė do tė vinte mė pas. Fadil Smajli, ish-drejtori i pėrgjithshėm i Postės Shqiptare, bėn dėshminė e njeriut qė e ka njohur Edmondin drejtpėrdrejt, jo nėpėrmjet mendimit politik qė ishte krijuar pėr familjen e tij. Ėshtė njeriu qė, ndryshe nga shumė tė tjerė, ka kaluar nėpėrmjet njohjes jetėsore tek njohja politike, dhe pikėrisht sepse, jo vetėm ai, por gjithė familja e tij kishin njė ndjesi tė veēantė pėr Edmondin, ndikoi edhe nė pėrkushtimin e mėtejshėm tė tyre. Nga mosha Edmondi mund tė ishte vėllai i vogėl i Fadil Smajlit. Pra ajo qė do tė ndikonte do tė ishte diēka qė nuk kishte lidhje me moshėn. Kishin jetuar nė dy skaje tė tė njėjtit truall, pra nuk do tė ishte as afėrsia e njė jete tė pėrbashkėt. Ishte diēka tjetėr, e cila, edhe pas shumė vitesh, do tė mbetej e jetėsuar tek Fadil Smajli. Ai mė shkruan: Tė falėnderoj shumė pėr poemėn Preludi, kushtuar Edmond Hoxhės dhe shokėve tė tij. Dua tė tė them se vajzat e lexuan dhe u kėnaqėn shumė, duke e vlerėsuar me mendimin e tyre shumė tė bukur, duke u nisur edhe nga fakti se ato e kanė njohur personalisht Edin. Ndonėse nė moshė tė vogėl, por u ka mbetur nė mendje djaloshi i gjatė, i dashur, buzagaz.
JA SI E TAKOVA PĖR HERĖ TĖ PARĖ EDIN.
Njė pasdite vere, diku nga fundi i muajit korrik apo fillimi i muajit gusht tė vitit 1992, bie zilja, vajza e madhe, atėherė rreth 12 vjeēe, hap derėn dhe thotė se ėshtė njė djalė i gjatė dhe njė vajzė e vogėl (ishte mbesa e Edit). Mė thotė se jam Edi, vėllai i Xhavit Hoxhės, sepse Edin e njihja si emėr, por nuk e kisha takuar asnjėherė. E pėrqafova dhe u ulem. U pėrshėndetem sipas zakonit dhe bėmė biseda tė lira familjare. Mė beso, se ai ēast, pėr mua dhe time shoqe, Netin, e vajzat, ka mbetur si njė gjė shumė e rrallė, e jashtėzakonshme. E kujtojmė gjithnjė, njė djalė, qė tani ėshtė pėrcaktuar nga tė gjithė, por me njė buzėqeshje tė hapur dhe krenar, virtyte tė veēanta tė Edit. Si zakonisht, ditėve tė shtuna dhe tė diela shkonim nė plazh, ku takoheshim me tė gjithė tė afėrmit e Xhavitit. Takoheshim tek shtėpia e tij dhe pėr atė shtėpi duhet bėrė njė vlerėsim i veēantė, sepse aty kanė marrė rrjedhė shumė ngjarje tė Kosovės. Mė pas mėsova se Edi ishte student nė Fakultetin Juridik tė Prishtinės. Tė gjitha motrat i duan vėllezėrit, por motrat e Edit e tė Xhavitit ishin diēka mė shumė. Njė gjė mė ka bėrė pėrshtypje; nė biseda personale Edi dėgjonte me shumė kureshtje, pėr ēfarėdo qė flitej, nuk ndėrhynte dhe ēdo bisedė mes miqve e shokėve e shoqėronte me buzėqeshje dhe me njė shikim shumė domethėnės, tė cilin unė e kuptova mė vonė, sepse, pa folur, me buzagaz, nė heshtje, pranonte ose jo, bisedat qė bėheshin kryesisht pėr Kosovėn. Njė ditė nė plazh kisha vendosur ta ngacmoja Edin pėr problemet e Kosovės. E thirra dhe i thashė tė dilnim nė njė anė, sepse aty kishte shumė njerėz. U larguam disa metra dhe fillova ta ngacmoja: Nė vitin 1981, i thashė Edit, kam qenė me punė nė Pukė, dhe nė janar tė atij viti kam takuar njė ēift tė moshuarish nga Prizreni. Ndėrmjet bisedave tė tjera ata u shprehėn se Kosova mund tė shpėtojė vetėm nga rinia studentore, studentėt janė ata qė do ta fillojnė luftėn pėr Kosovėn. Dhe si dihet, studentėt u ngritėn nė marsin e vitit 1981. Qė nga ajo kohė, i thashė Edit, i kam ndjekur me shumė kujdes ngjarjet nė Kosovė, qėndrimet e politikanėve tė kohės nė Kosovė, tė Vllasit, Morinės, Jasharit. Mė dėgjoi me shumė vėmendje, ashtu si pėrherė, i qetė, buzagaz dhe me njė vėshtrim sikur donte tė dinte mė shumė. I fola edhe pėr qėndrimin e Shqipėrisė sė asaj kohe dhe gatishmėrinė e saj pėr tė ndėrhyrė nėse do tė ishte e nevojshme, fjala ishte pėr vitet 1981 1988. Mu duk sikur po mė pyeste me shikimin e tij pėr tė ditur mė shumė, por edhe sikur ndjeva se kishte diēka qė nuk po thuhet. Kur befas mė tha tė vazhdoj. Unė e ngacmova pėrsėri. Edi, ēfarė po bėn rinia studentore nė Prishtinė, se kam dėgjuar se ka filluar tė futet frika nga regjimi serb, se tė rinjtė po largohen nga Kosova?.
Mė shikoi qetėsisht, si pėrherė, por tash me njė shikim tjetėr.
- Jo baca Fadil, ne po studiojmė dhe po punojmė, e vjen dita edhe luftojmė.
Punoni, i thashė, por duhet edhe tė ruheni.
Tė ruhemi, nuk ėshtė keq, tha, por jo duke ndenjur nė shtėpi. I thashė se duhet tė kishte kujdes, sepse ka prindėrit, motrat, se Xhaviti ėshtė larg Kosovės. Mė tha se e gjithė Kosova ėshtė kėshtu, se tė gjithė kanė prindėr, motra e vėllezėr. Mirėpo, dikush duhet edhe tė punojė pėr Kosovėn. Studentėt nė Prishtinė, mė tha Edi, janė shumė impulsivė, ndoshta gabojnė ndonjėherė, duke folur mė shumė se duhet, por po i ikėn koha fjalėve. U takuam pėrsėri dhe folėm pėrsėri pėr Kosovėn dhe hallet e saj. Ishte njė vit mė vonė. Vazhdojmė tė punojmė, mė tha Edi, ka mė shumė represion nga regjimi serb, por jemi mė tė organizuar. Kishte njė shikim ndryshe.
LAJMI
Atė natė, 31 janar 1997, kthehem nė shtėpi rreth orės 21 dhe menjėherė mė thanė se nė Kosovė janė vrarė tre vetė. Prita lajmet e fundit dhe dėgjova pėr vrasjen. Dy ishin tė identifikuar, Zahir Pajaziti dhe Hakif Zejnullahu. I treti ishte i paidentifikuar. Ditėn e dytė lajmi qe i tmerrshėm. Studenti i paidentifikuar ishte Edmond Hoxha. Nga Juniku. Kisha qenė nė shtėpinė e tyre nė Junik nė vitin 1994. Nuk e harroj atė pritje, megjithėse pushteti serb mė urdhėroi tė largohesha nga Kosova pėr njėzetekatėr orė. Kam qenė me vėllain e Petritit. Asnjėherė nuk e kishim mėsuar emrin e plotė tė Edit. Pėr ne ai ishte thjesht Edi Hoxha. Merre nė telefon Petritin nė Zvicėr, mė thanė. I thashė se nuk ka plumba qė tė vrasin Edin. Mirė, mirė, po merre Petritin. E mora dhe mėsova tė vėrtetėn mė tė hidhur tė jetės sime. Si ėshtė e mundur. Gruaja dhe fėmijėt filluan tė qanin, si edhe unė, edhe tani qė po shkruaj kėto rreshta
. Fadil Smalji, njeriu qė ėshtė pėrkushtuar pėr Kosovėn, mė shkruan mė gjatė se kaq. Duke e njohur nga afėr, atėherė kur e lexova pėr herė tė parė, mendova me vete se edhe njė njeri i fortė si ai mund tė ketė plagėt e tij, lehtėsisht tė prekshme. Nė kėtė rast, plaga e tij ishte njė djalė i ri, shqiptar nga Juniku, qė kishte trokitur njė ditė vere tė vitit 1992 nė shtėpinė e tij, si vėllai i njė tė njohuri, qė mė pas do tė bėheshin miq tė afėrt, dhe qė krejt natyrshėm, i kishte bėrė vend nė jetėn e tij, ashtu si njerėzve mė tė afėrm. Edmond Hoxha, njeriu i heshtur, e kishte pasur vetinė tė heshtte, dhe kur tė vinte koha tė flisnin tė tjerėt pėr tė. Nuk do tė jetė e ēuditshme qė do tė jetė bashkėpunėtori dhe miku i Zahir Pajazitit dhe qė do tė vriteshin bashkė. Ndoshta, mė shumė se askurrė ishin bashkuar njė grup njerėzish tė cilėt nuk i kishin nė natyrėn e tyre fjalėt e shumta, rendjen pas tyre dhe pas pėshpėrimės sė fjalėnajės, njerėzit tė cilėt, krejt natyrshėm, kishin vendosur tė bėnin detyrėn e tyre. Nėse ajo do tė ishte e vėshtirė dhe e rrezikshme, kjo nuk kishte lidhje me pėrkushtimin e tyre. Ata kishin ardhur me njė mision tė madh. Koha qė do tė vinte do tė dėshmonte se ata kishin qenė tė denjė pėr tė mbartur kėtė mision.
A duhej mohuar njė djalė i tillė dhe ēfarė do tė kishte tė paqartė tek ai? Kujtojeni nė ēastin e fundit tė ndarjes me motrėn e tij, nė fillimin e mbrėmjes tė 30 janarit 1997, njėzet e katėr orė para vrasjes; kujtojeni duke ulur shkallėt, buzagaz, me dorėn e ngritur lart si pėrshėndetje dhe natyrshėm do tė ndjeni edhe krimin e mohimit. Ky ishte njėri nga tre heronjtė e natės sė 31 janarit. Mė i riu dhe mė i panjohuri. As policia e fshehtė serbe, atė natė kur i vrau, nuk e diti emrin e tij. Ose e mbajti pėr disa kohė tė fshehtė pėr tė shkuar mė tej nė gjurmėt e asaj qė kishte ndodhur. Nuk i dihet asnjėherė. Por dihet qė ishte mė i riu nga tė tre, djalė qė sapo kishte mbushur tė 21 vjetėt. Dy tė tjerėt ishin mė tė njohur. Zahir Pajaziti ishte po ashtu njė djalė i gjatė, por ashtu si kishte tė pėrbashkėta me Edmondin, kishte mė shumė tė veēantat e tij. Vetia e Zahirit pėr tė mos folur shumė e sidomos pėr tė mos folur gjėra tė pabukshme, kishte kaluar, pa u ndjerė, edhe nė tiparet e tij. Gjithēka ishte e tėrhequr tek ai, mollėzat e faqeve tė futura pėrbrenda, shikimi i syve sikur kalonte nėpėrmjet vetes sė tij, flokėt qė pėrgjithėsisht nuk kishin ndonjė vend tė caktuar, duart qė i lėvizte atėherė kur duhej, sepse pėrgjithėsisht ai nuk fliste me gjeste, ecja e veēantė duke i tundur paksa shpatullat, ndėrsa kėmbėt sikur i nguliteshin nė tokė.
CILAT RRUGĖ KANĖ ĒUAR DREJT NJOHJES SĖ EDMONDIT ME ZAHIR PAJAZITIN?
Nė tė gjitha deklarimet e para zyrtare tė Shėrbimit Informativ tė Ministrisė sė Brendshme serbe nuk jepet emri i Edmondit. As nė lajmet speciale tė dhėna nga radio dhe TV beogradase nuk jepet njė gjė e tillė. As nė lajmin e dhėnė nga Radio Moska, emisioni nė gjuhėn serbe, tri orė pas ngjarjes, nuk jepet emri i njeriut tė tretė qė vritet nė Pestovė. Vetėm theksohet se ėshtė terrorist dhe anėtar i tė ashtuquajturės Ushtri Ēlirimtare e Kosovės. Tė dukej sikur, duke qenė nė dijeni tė udhėtimit qė do tė ndodhte dhe tė dy personave tė parė, Zahirit dhe Hakifit, ata ende nuk kishin dijeni pėr tė tretin qė ishte mes tyre. Nė ditėn e pafundme tė 31 janarit tė vitit 1997, askush nuk mund ta dinte se nė orėt e para tė pasdites sė saj, krejt befasisht, aty ku dita do tė thyhej nga nata dhe gjithēka do tė fillonte tė zhytej nė terrinėn e pritshme tė dimrit, do tė ndodhte njėra nga ngjarjet epike tė kombit. Kishte disa kohė qė ndjehej epizmi nė tė gjithė Kosovėn dhe jo papritmas, megjithėse ende nuk e dinin pėrse, njerėzit kishin filluar tė ndjeheshin disi ndryshe. Kishte diēka qė kishte filluar tė tjetėrsohej pėr tė mirė tek ata, shikimi kishte filluar tė bėhej mė i qetė, ndriēimi mes syve kishte edhe njė fillesė mendimi, hapat ishin mė tė sigurt, pa e ditur as vetė pėrse kishin filluar ti hidhnin, jo ashtu lehtas, fluturimthi, sikur tė kishte pasur ujė deri atėherė nėn kėmbėt e tyre ose fjalė qė lėviznin nga e premtja nė tė premte; ndėrsa tani toka kishte filluar tė ngjizej; zėri i njerėzve ishte mė i qetė, me gjithė tronditjen qė kishte, pa atė ndjenjėn e ankthit, qė dashje pa dashe, i kishte shtypur. Kishte disa muaj qė gjėrat kishin filluar tė ndryshonin. Megjithėse askush nuk e kishte thėnė krejt qartė shkakun e kėtij ndryshimi, pėrsėri gjithēka ndjehej. Kishte nė tė vėrtetė ende njė ankth qė rrinte pezull mbi qytetet dhe rrafshinat pėrreth, kishte ende njė mjegull qė kacavarej ende mbi rrafshnaltat dhe fillesat e maleve, por, pas shumė kohe, njerėzit kishin filluar tė dėgjonin se jo shumė larg kryeqendrės kishin filluar tė krijoheshin disa oaze lirie, tė quajtura zona tė lira, nė tė cilat, pas mugullimit tė parė tė mbrėmjes, nuk dukej asnjė kėmbė polici serb. Tani, pėrherė e mė shpesh, nė bisedat e zakonshme, jo krejt befas dhe jo rastėsisht, kishte filluar tė hynte njė emėrtim i ri, i panjohur deri atėherė, Ushtria Ēlirimtare e Kosovės. Fillimisht kishte qenė i paperceptueshėm pranimi i saj. Ajo, siē iu ishte dukur njerėzve, ishte shfaqur fillimisht e ndrojtur, jo se kishte druajtjen e ideve tė saj, ajo e kishte tashmė misionin e saj vizionar krejt tė qartė. Ishte ngritur shumė mjegull mbi tė, ishte hedhur shumė dyshim dhe kjo kishte tė bėnte pastaj me mėdyshjen e njerėzve. Do tė vinte nata e 31 janarit 1997 pėr tė qenė mė se e qartė se me ēfarė kishte lidhje drejtpeshimi i gjėrave qė po ndodhnin. Njerėzit kishin pėr herė tė parė tre shembuj tė mėdhenj, se ndryshe nga ēfarė rridhte nga Velania apo konferencat e shtypit, djemtė qė po luftonin ishin djem tė Kosovės, nga tė gjitha viset e saj; se ata ishin tė vendosur tė luftonin deri nė fund dhe tė bėnin jetėn e tyre truall pėr ditėt e ardhshme tė Kosovės dhe se atyre u pėrkiste e ardhmja. 31 janari ishte dita kur u nda dyshimi nga e vėrteta, kur mes hutisė sė pėrgjithshme ishte shkreptima e ditės sė fundit tė muajit, kur me gjithė dhimbjen dhe megjithėse ata po quheshin nga entet zyrtare, qoftė serbe apo shqipfolėse, si terroristė, pjesėtarė tė sė ashtuquajturės UĒK dhe drejtues fantazma tė saj, varrimi i tyre, fillimisht, ditėn e diel, mė 2 shkurt, nė Llap, dhe tė nesėrmen nė Junik, ishte i madhėrishėm. Njerėzit, nėpėrmjet aktit tė pranisė sė tyre nė momentin e fundit, sikur donin tė kėrkonin ndjesė qė nuk i kishin besuar mė parė. Akti i ndjesės ėshtė gjithnjė fisnik.
BEDRI ISLAMI
Vijon...
|
Vėrėjtje: Artikujt e botuar nė albaniapress.com nuk shprehin domosdoshmėrisht mendimet e stafit moderues! |
| Vlerësimi juaj për lajmin |
 |
|
|
|
|
| I keq |
I dobët |
I mirë |
Shumë i mirë |
I mrekullueshëm |
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
| Është vlerësuar nga 46 vizitorë |
| Lexuar:
461 herė
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
| PA TAKTIZIME (II) |
E enjtė, 17 maj 2012 - 14:07
PJESA E DYTĖ
15. FORMIMI I QENDRĖS EKZEKUTIVE NĖ LUDWIGSBURG
Si ėshtė quajtur organi mė i lartė i Lėvizjes nga 15 janari 1983 e gjer mė 3 mars 1984?
... |
| PA TAKTIZIME (I) |
E martė, 15 maj 2012 - 09:04
1. Faridin Tafallari
2. Si nuk mė njihke? - Jam nipi i Dajės Ramadan
3. E marrė me mend se ē'mundime ke pasur
4. Lėvizjes nė Kosovė tu jepet lidhja me ... |
| Ilir Konushefci - Mėrgimi |
E enjtė, 10 maj 2012 - 21:02
UĒK, Kosovė, Hero, shqiptar e atdhetar, kjo ishte biografia e Ilir Konushevcit-Mergimit
Heroi i Kombit Ilir Konushevci, ėshtė pjesė e debateve dhe shkri... |
më shumë nga - Histori » |
|
|
|
|
|
