|
Sikurse, qytetet e ndryshme shqiptare qė sllavėt qė nga ardhja e tyre nė trevat autoktone shqiptare erdhėn dhe i deformuan etimologjinė dhe gjenezėn e emrave tė qyteteve shqiptare, poashtu sllavizuan dhe e deformuan emrin e qytetit Kumanovė, njashtu dhe tė Shkupit etj.
Me kėtė shkrim unė si njė student nė Fakultetin filozofik, dega e Historisė pranė Universitetit Shtetėrorė tė Tetovės, po e shpreh mllefin tim dhe atė qė ne shqiptarėt e pėsuam shekuj mė rradhė dėmtime tė ndryshme dhe u akulturuam pėr qėllime tė ndryshme politike, se ėshtė fakt se ne shqiptarėt sadopak kemi mangėsi nė politikė dhe nuk pėrfillet nė ditėt e tanishme njeriu i cili ka vlerė, por ai i cili ka njoftėsi pa marrė parasysh se kush cili ėshtė.
Me plot keqardhje po e them kėtė se kemi poashtu dhe njerėz tė cilėt kanė studijuar dhe ju kanė pėrfillur njė drejtimi dhe janė tė zot pėr lėndėn e tyre dhe kanė personalitet pozitiv tek tė tjerėt.
Por, t'i lėmė anash kėto mendime tė ndryshme qė seicili njeri i ka nė mendjen e tij, por t'i referohemi temės kryesore E vėrteta mbi Kumanovėn .
Pse fillova tė shkruaj nė kėtė temė? Nė kėtė pyetje retorike, dicka mė shtyri qė t'ju tregoj disa vėllėzėrve tė mij apo kolegėve tė mij tė historisė, sesa janė tė aftė tė dėshmojnė pėr prejardhjen dhe vėllezėrit e tyre shqiptarė nė Kumanove si dhe pėr ata tė viseve tė tjera.
Por, sidoqoftė nuk kanė qenė kurrė fajtorė tė mencurit qė kanė thėnė: E vertėta del nė shesh, dhe ja pra doli si dhe u tregoi edhe sllavėve tė jugut se jemi autoktone, njashtu dhe disa vellezerve te mij shqiptarė tė cilėt thonė se Kumanovarėt kanė prejardhjen prej fiseve mongole etj. tė cilėt pėr mua dhe pėr cdo kumanovarė janė tė pakapshme kėto klithma dhe onomatopi tė mėsuara nga sistemi fashisto-komunist Jugosllav.
Historiku i qytetit tė Kumanovės-
Dardania ishte njera ndėr krahinat mė tė mėdha Ilire. Besohet se edhe fiset tjera Ilire siē janė fisi Peon dhe fisi Narop jetonin nė Karadak dhe Kumanovė. Nė kohėn e Ilirisė, Kumanova gjindej nė provincėn Dardane. Dardania ishte njera ndėr krahinat mė tė mėdha Ilire. Besohet se edhe fiset tjera Ilire siē janė fisi Peon dhe fisi Narop jetonin nė Karadak dhe Kumanovė.
Nė kohėn Ilire qyteti ishte i njohur me emrin Zheglig, emėr qė rrjedh nga fjalėt Zheg nzehtėsi dhe lig i sėmur ose i keqė. Qyteti ndryshoi emrin edhe dy here. Nė vitin 26 para erės sonė arritėn Romakėt tė pushtojn ket rrajon. Vendi ishte i bukur me lumenj dhe me plot pemė dhe hije. Romakėt e quajtėn Umbra Nova qė do tė thotė vend i hijeve ose hije tė reja. Disa nga Romakėt e quanin Umeonovo qė do tė thotė vend i ri me lagėshti. Qyteti ndėrroi emrin edhe nji here. Nė vitin 26 tė erės sonė nė ket rrajon u vendos njė kontigjent ushtarak Romak. Nė kohėn Romake, ushtria nuk kishte tė drejtė tė hyn nė qytetet e mėdhaja, dhe nė ket rast ushtria Romake nuk hyri nė Shkup. Oficerėt Romakė e quajtėn vendin Cumaenova(Kumaenova). Shumica e tyre ishin nga qyteti Kampanja i cili u quheshte Cuamae. Ata e quajtėn qytetin si Kampanja e re, Cumae- nova, nova- e re. Por mė vonė Romakėt e quanin si Cum-a-nova(Kum-a-nova). Kjo rrjedh nga fjalėt Latine Cum ose Kum qė nė gjuhėn Shqipe do tė thotė kur ose qė nga ose sėbashku dhe nova qė do tė thotė e re. Sipas shėnimeve antike Romake, Kumanova ishte fshat i madh. Emri Kumanova shifet edhe nė hartėn apo atlasine vjetėr Romakė Tabula Peutingeriana. Tabula Peutingeriana ėshtė e vetmja hartė ose atlas qė tregonte rrjeting rrrugor ushtarak dhe imperial Romak, cursus publicus. Harta Tabula Peutingeriana ėsht bėrė nga njė murg i quajtur Kolmar. Gjithashtu edhe historiani antik Romak, Gaius Sallustius Crispus i njohur si Sallust, (86-34 BC), pėrmend Zheglig - Cumaenova dhe ushtrin Romake tė jet e pėrgjendruar nė Cumaenova afėr Skupit.
Populli Sllav tentuan tė ndryshojnė kuptimin e emrit. Sllavo Maqedonėt duke mohuar existimin shekullor tė Shqiptarėve dhe Ilirėve nė kėto rajone shpifiėn njė hipotezė se gjoja emri Kumanovė rrjedh nga fisi Kuman qė paska jetuar nė dhe pėrreth Kumanovės. Disa Shqiptarė tė ndershėm tė paguar nga shteti pėrmbanin kete ide dhe tentuan ta bindin popullsine shqiptare tė Kumanovės duke e mohuar autohtonomine dhe aborigjinalitetin e popullit shqiptar dhe Ilir tė ketij rajoni. Sllavėt me tė gjitha forcat e tyre mohojnė se Shqiptarėt kan prejardhjen nga Iliriėt dhe fabrikojnė ide qė tentojnė tė falsifikojnė historin e vėrtet.Me e fundit ishte fabrikimi i historis me Enciklopedin shovene dhe nacionaliste dhe pansllaviste e cila i shpall lufte popullit shqiptar jo vetem ne Kumanove si vend, por gjith Shqiptareve.
Ideja se fisi Kuman ka jetuar ne Kumanove ehste e gabuar dhe fabrikim dhe shpifje sllavo-maqedone.
Pasardhesit e KUmaneve janė Oguzet, dhe pasardhesit e Oguzeve jan Osmanlit ose Turqit e sotshem. Me tė vėrtetė ėshtė njė shpifje e rradhės qė bėnė sllavėt me politikėn e tyre fashiste..
Sadopak, Historiku i Kumanovės i cili gjindej nė web faqen www.wikipedia.org do t'i bindė disa shqiptarė, por dhe sllavėt se kush ishin kumanovarėt, poashtu dhe kombinimi i shkrimit tim me tė vėrtetėn e Historikut tė Kumanovės ėshtė njė pasqyrė reale dhe e pastėr qė do ta bindė tė gjithė popullatėn vendase, por dhe mbarėshqiptare tė cilėt i mėsuan gabimisht etimologjinė e emrit Kumanovė dhe do t'i bindė se: Kumanova ėshtė qytet i cili ka qenė, ėshtė dhe do tė jetė qytet i shqiptarėve., dhe se t`i heqin nga koka ata mendime jugosllave tė cilėt i mėsuan se fisi Kuman, tataro-mongol ishin ata tė cilėt i vendosėn nga shkurtesa e emrit tė tyre Kuman- dhe pjesa tjetėr nova.
Poashtu, sugjerimi im ėshtė qė t'i marrin parasysh njerėzit e aftė dhe tė zotė, tė cilėt disa prej tyre enden rrugėve tė Europės, e tė cilėt nga dėshpėrimi i mėtutjeshėm i politikės anti-shqiptare qė ėshtė prezente ende nė kėtė shtet artificial, ka bėrė qė shumė kumanovarė, por njashtu dhe shumė shqiptarė tė viseve tė ndryshme tė Shqipėrisė Etnike t'i braktisin trojet e tyre pėr njė kafshatė bukė.
Shpresoj qė opinioni tė ketė qenė i informuar nga kėto tė vėrteta tė cilat dolėn nė shesh pas shumė vitesh dhe porosia ime ėshtė se rinia tė lexojė literatura tė ndryshme pėr tė kaluarėn e vet, se pa tė kaluarėn nuk mundemi ta njohim as tė sotmen, por pa e njohur tė sotmen nuk mund t'i bėjmė planet nė tė ardhmen.
Vėrejtje: Njė pjesė e kėtij shkrimi ėshtė bazuar nga wikipedia.org
Nexhmedin Ramadani
student i vitit tė parė pranė Fakultetit filozofik, dega e Historisė
|
