Ballina
Lajme
Opinion
Intervista
Histori
Kulturė
Tė ndryshme
English
Galeria
Libri i miqve
Dėrgo lajme
Kush jemi ne?
Kontakti
 
RSS Furnizuesi
RSS Furnizuesi
   
 
PORTA E KĖNGĖS - LIRIKĖ POETIKE
Publikuar më 23 dhjetor, 2017 nė orėn 02:15 ( Para 25 ditė e 11 orėve ) Kulturė |
Rrit madhësinë e shkronjave
Avdush Canaj, emėr i njohur i letėrsisė pėr fėmijė dhe tė rinj, tashme i dėshmuar pėr lirikat e tij poetike, vjen me librin mė tė ri Porta e kėngės, botuar nga shtėpia botuese “Faik Konica”, Prishtinė, 2017.
Avdush Canaj u lind mė 12 qershor tė vitit 1955 nė fshatin Koretin tė Kamenicės, Dardanės sė sotme, ku njė vit mė pas, familja e tij shpėrngulėt pėr t’u vendosur pėrgjithmonė nė Gjilan. Nė kėtė qytet kryen shkollėn fillore e tė mesmen, ndėrkaq Fakultetin Filozofik, Degėn e Letėrsisė dhe Gjuhės Shqipe nė Prishtinė.

Mr. Artan Kajtazi
Krijimtarinė e tij poetike, Avdush Canaj e nisi nė vitin 1993, me pėrmbledhjen me poezi Gjeneral pa epoleta. Qė atėherė, Canaj me koleksionin e tij poetik, pėr fėmijė e tė rinj, u vėrejt se ka thellėsisht cilėsi tė lartė origjinale. Vargjet e tij kanė qetėsi shpirtėrore dhe janė frytdhėnėse. Shkruan mė njė stil krejtėsisht tė veēantė, qė e bėnė tė kapshėm pėr ēdo lexues, madje kjo cilėsi e tij e bėnė poet universal. Pėrveē pasionit pėr poezi, ai shkruan edhe tregime.
Pėrmbledhja me poezi Porta e kėngės sjell kėnaqėsi estetike dhe vlera tė larta letrare. Vepra tė rrėmben me gjuhėn e saj, me stilin, rrėfimin e ligjėrimin e pėrsosur. Origjinaliteti kulturor / letrar i letėrsisė sė fėmijėve vėrehet nė vargjet e tij.
Vargjet e tij janė magjiplotė tė mbushura mė gėzim, trishtim e dashuri tė pakufishme pėr fėmijėt e tė rinjtė. Libri poetik Porta e kėngės ėshtė i mbushur si qielli me yje. Poezitė e tij qėndrojnė lartė, madje iu bėn hije poezive tė tjera. Brenda vargjeve tė poetit secili fėmijė mund ta gjej dhe zbuloj yllin e vet tė preferuar. Metafora mbizotėron nė ēdo poezi.
Agim Deva, nė studimin e tij tė gjatė: Poezia shqipe pėr fėmijė (1872-1980), shpjegon se: krijimi i metaforės sė qėlluar nuk ėshtė i lehtė. (Deva; 1982, 435) Kėtė fakt e ka pas parasysh poeti Canaj, andaj me mjeshtri e zotėron kėtė zanat.
Avdush Canaj, pėrmes poezive ofron rrugė tė qarta nė zona tė ndryshme dhe njėherėsh ofron histori tė gjallė dhe tė ndjeshme tė letėrsisė sė fėmijėve, duke mbuluar materialin me metafora, por edhe duke ofruar ide tė mrekullueshme dhe njė mėnyrė e qasjes tjetėr si zhanėr letrar.
Kjo nėnkupton kthimin e subjektit kritik nga teksti (fragmenti i ligjėrimit) dhe lirinė e interpretimit tė tij. Leximi i tij duhet tė mbetet nė rrafsh tekstit (tė shenjueshmėrisė sė tij). Madje Roland Barthes thotė se: leximi i veprės duhet tė bėhet nė rrafsh tė veprės. (Barthes; 1987, 209).
E, Linda Anderson, ka argumentuar se: ...leximi do tė duhej tė bėhej me njė njohuri ekzistuese tė kuptimit tė tekstit. (Anderson; 2000, 16). Leximi i tekstit poetik tė Canajt, sa ėshtė provokues aq ėshtė edhe zbavitės, i cili duhet t’i gėzohet ēdo kush qė ka ndonjė interesim nė lidhje me literaturėn e fėmijėve.
Canaj merr atė qė ai e ka quajtur njė qasje poetike pėr fėmijė dhe tė rinj, duke theksuar pėrputhjen e pashmangshme midis tekstit tė gjeneruar nga tė rriturit dhe tekstit tė perceptuar tė fėmijės.
Me tė drejt, Vehbi Kikaj ka thėnė se: fėmijėt nga letėrsia pranojnė informata mbi jetėn, por edhe shumė sugjestione qė vetė ta gjejnė tė renė, qė vetė tė gjykojnė mbi anėt pozitive e negative tė jetės. Do tė thotė, kėnga i shpie nė botėn reale dhe i nxit qė tė mendojnė. (Cituar sipas A. Deva; 1982). Kėtė sugjerim gjithsesi e plotėsojnė vargjet poetike tė Avdush Canajt.
Nė fillim tė poezive, autori Canaj ka pėrzgjedhur njė thėnie tė poetit japonez Shugetsu Ikuto:

Oh, ēdo gjė, ēdo gjė ėshtė e lejueshme
Sepse ka ardhur pranvera. (Canaj; 2017, 4)

Pėrmbledhja Porta e kėngės ndahet me njė strukturė ciklesh poetike, ku secila ėshtė e lidhur zinxhir njėra me tjetrėn dhe nė tėrėsi e japin njė trup. Porta e kėngės nis: Meqė ra fjala, Mos bėn shaka te yjet, Kam parė hatanė, Tregim i gjyshit, Lulet pyesin pėr ty, Degė me ylber dhe pėrmbyllėt me ciklin: Nėse mė kėrkoni.
Ciklet janė ndėrtuar herė si rrėfenja, herė si tregime e herė si pėrralla. Subjekti i saj i shtjelluar me njė mjeshtėri prej artisti, gjuha e bukur dhe stili i rrjedhshėm e bėjnė atė tė zėrė vend midis veprave mė tė bukura tė letėrsisė sonė pėr fėmijė dhe tė rinj.
Avdush Canaj, pėrmes vargjeve pėrfaqėson shprehje tė reja letrare tė ofruara pėrmes pikėpamjesh moderne. Nė leximin e poezive tė poetit, ekzistojnė copėza biografike / memoare, ku nder tė tjera ka edhe poezi tė pėrkushtimit.
Nė poezinė qė mban titullin Ditėmira, i kushtohet tė vėllait tė vrara, Alush Canaj, ku autori bėn njė projeksion tė gjendjes sė shqiptarėve gjatė regjimit tė UDB-sė.

KOSOVA mė pranga s’ka,
u mund errėsira,
erdhi ditėmira,
Ē’gėzim!
Atje mes lulesh
fli i qetė vėllai im. (Canaj; 2017, 75)

Ditėmira, e Avdush Canajt, po ashtu integron simboliken e tė mundshmes me realitetin qė pėrmes metaforės paraqet realitetin.
Sipas Hinit, me mendimin se: nė atė ēast lirimi krijohet njė plan ku poeti intensifikohet nė qenien e vet dhe lirohet nga ngushticat e veta. (Hamiti: 2016, 215-216). Poeti Avdush Canaj, pėrmes vargjeve, ēlirohet nga dhimbja.
Ndėrsa, nė poezinė Lulja ma jep dorėn, brenda strukturės sė saj janė dymbėdhjetė vargje tė shkurtra, tė shkruara mė njė ritėm tė shpejt e intonacion tė shkathėt. Ndaj, nė rrafshin poetik tė lirikės pėr fėmijė sė poetit Avdush Canaj jo rrallė na bien nė dorė vargje, nė tė cilat poeti i kėndon edhe vetė fėmijėrisė:

Nė prehėr tė njė reje
gjej vargje hareje.

Lulja ma jep dorėn
mė fal metaforėn.

Mė sheh njė kanarinė:
Pėr ty kam melodinė.

Lojėrat nė kopshtore
rima me akullore!

Dhe del poezia
e ėmbėl si qershia.

Trumcakėt po vijnė
tė shijojnė ėmbėlsinė. (Canaj; 2017, 5)

Poezia Lulja ma jep dorėn ėshtė njė thirrje pėr t’u futur nė botėn e magjishme tė vargjeve qė pasojnė. Karakteristikė e kėtyre poezive ėshtė origjinaliteti i tyre.
Pėrmbledhja me poezi Porta e kėngės pėrmbyllėt me poezinė Aty mė keni. Canaj me elasticitet rrėfyes shkruan:

Nėse mė kėrkoni
e s’mė gjeni,
hapni portat
e vargjeve,
aty
kėmbėkryq
mė keni! (Canaj; 2017, 99)

Kėtu, nė kėtė poezi arrihet kulminacioni kuptimor i intensitetit tė pėrgjithshėm jo vetėm pėrshkrim, por edhe faktizim. Poetin, aty mes vargjeve, do ta gjejmė sa here tė hapim librin e tij...
Rėndėsia poetike e tij qėndron si njė histori e tėrė qė herė pas here tė kujton ngjarjet nga e kaluara qė i transmeton pėrmes vargjeve tė fėmijėt dhe tė rinjtė.
Northrop Fraji, tė libri i tij Anatomia e kritikės, shtron pyetjen sė pėrse duhet tė ekzistojė kritika, ku jap edhe pėrgjigjen se, kritika mund tė flasė, kurse artet janė memece. (Fraji; 1990, 13). Kritikėt pėr tė kanė vlerėsuar se, Canaj ėshtė mjeshtėr i metaforave, i shqetėsimeve tė ėmbla tė fėmijėve dhe di si askush tjetėr ta pėrkėdhelė fjalėn. (Canaj; 2017, 103)
Marrė nė pėrgjithėsi, nė aspektin ideor, kėngėtimi i Avdush Canajt shėnjon rezultate tė qėndrueshme, stabile dhe koherente. Kėtu qėndron dėshmia se tė gjithė poetėt nuk e kanė marrė me tė njėjtin seriozitet kultivimin e kėsaj dege tė letėrsisė, si poeti Avdush Canaj.

Mr. Artan Kajtazi

Vėrėjtje: Artikujt e botuar nė albaniapress.com nuk shprehin domosdoshmėrisht mendimet e stafit moderues!
 
 
Vlerësimi juaj për lajmin
I keq I dobët I mirë Shumë i mirë I mrekullueshëm
 
Vlerësimi:
Jep vlerësimin tënd
Është vlerësuar nga 33 vizitorë
Lexuar: 153 herė
Versioni për printim Dërgoje tek miku/mikja juaj Shtoje këtë artikull në listën e favoritëve
 
 
Xhevahiret e njė shpirti tė trazuar
E shtunė, 13 janar 2018 - 21:39
Pėrkitazi me librin poetik tė Kujtim Matelit, „Qetėsojmė shpirtin e trazuar“, EMAL, Tiranė 2017. Kujtim Matelin e kujtojmė qė moti, qoftė nga librat e ...
Dy poezi nga Xhevahir Cirongu
E merkurė, 10 janar 2018 - 00:25
.
Rrustem Geci - ANKTH PĖR ĒAMĖRINĖ
E hėnė, 08 janar 2018 - 22:17
.
TĖ FLASIM ME NJĖ ZĖ, TĖ KEMI VETĖM NJĖ ZĖ, AT...
E shtunė, 06 janar 2018 - 03:51
“Edhe dega, kur shkėputet nga trungu qan, bėrtet, bėn “ krrau” ... Po kėrcet edhe trungu, bir, qan bėrtet...” Drama: “ Gjaku i arbrit ” Fadil Kraja...
Magjia e vargjeve tė njė poeteshe “tė panjoh...
E premtė, 05 janar 2018 - 06:06
Para do kohėsh dhe pikėrisht mė 08 dhjetor 2017, poetesha e talentuar Armela Hysi, nė Portalin “Fjala e lirė”, kishte botuar njė artikull, me titull “Njė u...
më shumë nga - Kulturė »
 
 

© 2018 AlbaniaPress.com :: Agjensia Informative Shqiptare Ballina | Moti | RSS | Kontakti
Të gjitha të drejtat e rezervuara Programimi dhe dizajnimi i faqës: Arlind Nushi